Επικοινωνία Εκτύπωση  

   
ΔΗΜ. ΚΑΡΑΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ
Τα θεατρικά έργα για τον Ρήγα Βελεστινλή .
Σε αρχείο PDF
 

Στον παιδευτικό ρόλο του θεάτρου ο επαναστάτης και διαφωτιστής Ρήγας Βελεστινλής έδινε μεγάλη σημασία. Γι' αυτό εξ άλλου κατά την ακμή της επαναστατικής του δράσης και την προετοιμασία καθόδου του στην Ελλάδα, το 1797, έθεσε στη Χάρτα της Ελλάδος[1], φύλλο 7, την παράσταση ενός αρχαίου θεάτρου και  μετέφρασε δύο θεατρικά έργα. Το ένα ήταν «Τα Ολύμπια»[2] του Μεταστάσιο, στο οποίο μας δίνει μία σημαντική πληροφορία ότι τα Ολυμπιακά αγωνίσματα διατηρούνταν στη Θεσσαλία και σε όλη την Ελλάδα, πληροφορία που δείχνει τη διαχρονικότητα του Ελληνισμού. Το δεύτερο έργο του ήταν του γάλλου συγγραφέα Μαρμοντέλ, «Η βοσκοπούλα των Αλπεων», στο οποίο προτάσσει τη με νόημα ρήση του συγγραφέα «Ο ιερός της πατρίδος έρως εμφωλεύει εις την καρδίαν και η καρδία δεν γυράσκει ποτέ».

 

Η ιστορική μορφή του Ρήγα Βελεστινλή (Βελεστίνο 1757- Βελεγράδι 1798) πλαισιωμένη με τον επαναστατικό του παιάνα Θούριος «Ως πότε παλικάρια», τη προσπάθεια του με το επαναστατικό του σχέδιο για την επανάσταση των σκλαβωμένων και την αποτίναξη της απολυταρχικής τυραννίας του Σουλτάνου,  τη μετά από προδοσία σύλληψή του στην Τεργέστη και μετά από έξι μήνες βασανιστήρια τον τραγικό του θάνατο μαζί με τους άλλους επτά Συντρόφους του στον πύργο Νεμπόϊζα του Βελιγραδίου, αποτέλεσε σε ορισμένους συγγραφείς θέμα για τη συγγραφή ενός θεατρικού έργου.

           

            Από της έρευνα που διενεργήθηκε διαπιστώθηκε ότι έχουν γραφεί με θέμα τον Ρήγα Βελεστινλή τα παρακάτω θεατρικά έργα:

1. Πρώτη απόπειρα συγγραφής θεατρικού έργου με θέμα τον Ρήγα ήταν του Ιωάννου Ζαμπελίου, Λευκαδίου, ( 1787-1856), που εκδόθηκε στην Κέρκυρα το 1833 με τίτλο «Ρήγας Θεσσαλός»[3]. Κάτωθεν του τίτλου έχει θέσει τους στίχους από τον Αισχύλο:

«Ώ παίδες Ελλήνων ίτε,

Ελευθερούτε πατρίδ', ελευθερούτε δε

Παίδας, γυναίκας, θεών τε πατρώων έδη[4],

Θήκας[5] τε προγόνων. Νυν υπερ πάντων αγών»,

Αισχύλος, Πέρσαι, στίχ. 402-405.

 

Εχει ενδιαφέρον να τονισθεί ότι ο Ζαμπέλιος ήδη από το 1818 είχε αρχίσει να σχεδιάζει να γράψει ένα θεατρικό έργο για τον  Ρήγα, τον  οποίο μάλιστα στην πρώτη σχετική επιστολή του τον αποκαλεί «Βελεστιναίο». Χαρακτηριστικά έγραφε,  «..έχω κατά νουν το σχεδίασμα του Ρήγα Βελεστιναίου. Οντως ύλη και πατριωτική και ιδική μας.»[6]. Επίσης σε μία άλλα επιστολή, 4 Ιουνίου 1831 σημείωνε «έχω ανά χείρας τον Ρήγαν κ' ελπίζω μέχρι Αυγούστου να τον τελειώσω». Πράγματι περατώθηκε  τον Αύγουστο του 1832[7].  Η πρώτη έκδοση αναθεωρήθηκε το 1840 και εξεδόθη το 1842, όπως επισημαίνει ο Κ. Θ. Δημαράς[8], και επί πλέον το 1860 από τον ίδιο τον συγγραφέα με συμπληρώσεις στο έργο του[9].

            Ο Ιωάννης Ζαμπέλιος προέταξε του δράματος το παρακάτω αφιερωτικό κείμενο στο οποίο τονίζει ότι πατέρας της Επανάστασις του 1821 ήταν ο Ρήγας Βελεστινλής:  

«Προς την Ελληνικήν Αναγέννησιν»

Χαίρε, χαίρε, ώ Αναγέννησις της Ελλάδος. Σε εκ παιδών επεθύμησα> σε ωνεορευόμην ημέραν και νύκτα> σε έζησα κ' ηξιώθην να ίδω με τους οφθαλμούς μου και αρχομένην και τελειωμένην. Ας αποθάνω τώρα ουδέν μέλλει μοι> καταβαίνω εις τον τάφον, ευαρεστημένος δια τα παρελθόντα, και εύελπις δια τα μέλλοντα..

Πόσον καιρόν του βίου μου εδαπάνησα συλλογιζόμενος κι ομιλών δια σε! Πόσα αισθήματα εδοκίμασα, πόσην χαράν αισθάνθην, πόσους φόβους υπέφερον, πόσα δάκρυα έχυσα δια σε!

Αν εθεραύπεσα την σοφίαν και τας Μούσας, συ μόνη είναι η αιτία> σύ μοι ήγειρας, τα οποία αισθάνομαι πάθη> συ μοι εθέρμανες την φαντασίαν> συ με εχειραγώγησας εις την πολυχρόνιον μου σπουδήν» συ τελευταίον μοι υπηγόρευες κ' έγραψα.

Πολλάκις με την φαντασίαν μου περιέγραψα την Επανάστασιν, ήτις έμελλε να σε γεννήση> άξιον έκρινα έτι να την περιγράψω και εις τας τραγωδίας μου. Ιδού λοιπόν τραγωδώ τον πατέρα αυτής Ρήγαν, θέτω εις το στόμα του την περιγραφήν της και προς σε αποδίδω την τραγωδίαν του. Εστω αύτη καθαρόν μαρτύριον, και της αγάπης, την οποίαν σοι φέρω, και της ευλαβείας, της οποίας αξιοίς> και σε προσέτι αν ζήσω, θέλει ως δύναμαι περιγράψω, τραγωδών> τουλάχιστον, τον κορυφαίον αφ' ών ηνέωξαν το λαμπρόν του στάδιον, τον αθάνατον Μάρκον Βόσσαριν, και τον πρώτον όστις έρριψε τα θεμέλια της ησυχίας σου, τον αείμνηστον Καποδίστριαν. Εγώ θέλει αποθάνω. Αι τραγωδίαι μου θέλει επιζήσωσι μόνον, έως ού να γεννηθώσιν οι ένδοξοι Τραγικοί. Η Επανάστασίας σου όμως, και σύ, θέλει μείνετε εις άπαντα χρόνον αθάνατοι ευλαβούμενοι παρα των Ελλήνων. Ωνομασμέναι παρά των ξένων, και γεγραμμέναι εις τας λαμπράς σελίδας της ιστορίας της νέας Ελλάδος.

Χαίρε, χαίρε, ώ του Γένους μου Αναγέννησις.

Εγράφη τη 14 Αυγούστου 1832

Αναθεωρήθη τη 13 Ιουνίου 1840

Ιωάννης Ζαμπέλιος, Λευκάδιος».

 

Στην πρωτεύουσα του νεοϊδρυθέντος ελευθέρου κράτους της Ελλάδος, την Αθήνα, τον Ιούνιο του 1836 παίχθηκε το έμμετρο έργο «Τα Ολύμπια» του Μεταστάσιο σε μετάφραση του Ρήγα Βελεστινλή, που είχε εκδοθεί στη Βιέννη το 1797[10].  Τον επόμενο μήνα Ιούλιο του 1836 παίχθηκε το θεατρικό έργο του Ιωάννου Ζαμπελίου «Ρήγας Θεσσαλός» και σε εφημερίδα της εποχής «Ο Σωτήρ-Sauveur» σημειώνεται ότι «Η τραγωδία του Ρήγα είλκυσεν την παρελθούσαν Κυριακήν [19/31 Ιουλίου 1836] όχι ολίγους θεατάς. Ο κ. Δ. Γιαννιώτης παριστάνων τον ήρωα του δράματος, εκίνησε πολλάκις τα αισθήματα των ακροατών, οίτινες μετά διαφόρους επαναλήψεις τον εχειροκρότησαν»[11]. Το ίδιο έργο παίχθηκε και τον επόμενο χρόνο το 1837.

            Ενδιαφέρον έχει να σημειώσουμε ότι το 1840 το έργο του Ζαμπελίου «Ρήγας Θεσσαλός», όταν παίχθηκε  το 1840 μετά την πρώτη παράστασηαπογορεύθηκε η συνέχεια και μάλιστα, όπως έχει γραφεί, «εγένετο αφορμή να εγκθιδρυθή εν Ελλάδι και η επί των θεατρικών έργων λογοκρισία»[12]. Ας παρατεθούν από την εφημερίδα «Ελληνική Σάλπιγξ ή Φωνή της Ελευθερίας»[13] το κείμενο διαμαρτυρίας  του αρχισυντάκτη Χ. Σακελλαριάδη:

«Πας Ελλην γινώσκει καλώς από την ιστορίαν την Κυβέρνησιν, ήτις επρόδοσε την Ρήγαν μας. Ημείς όμως δεν δυνάμεθα να αναφέρωμεν ρητώς το χρυσόν της όνομα φοβούμενον μήτως ο Κύριος αντιπρόσωπος της εξαγριωθή εναντίον μας, εκθέτονταςμίαν τοιαύτην αληθεστάτην αλήθειαν και εκτοξεύση τα εχθρικά του βέλη κατ' αυτής της φωνής της Ελευθερίας, ήτις κακή τύχη, είχε συνεταφιασθή από τους Α[υστριακούς] προ 52 σχεδόν ετών ομού με τον αοίδημον Ρήγαν μας, και η οποία θεία συνθάρσει αναγεννάται σήμερον εις αυτήν την πρωτεύουσαν του Οθωνος!.όταν βλέπην' αποδοκιμάζεται ύλη Ελληνικής θεατρικής παραστάσεως και πολλώ δε μάλλον η του Ρήγα, όστις ήνοιξε πρώτος την θύραν της Ελευθερίας μας με το πολυτιμότερον της ζωής του, ουαί! και πύλαι Αδου κατισχύσουσι!».

2. Σύμφωνα με τον Νίκο Βέη, τον Νικ.Λάσκαρη και τον Απόστολο Δασκαλάκη[14]  ένα άλλο έργο συντέθηκε και παίχθηκε στην Κέρκυρα κατά τα μέσα του 19ου αιώνα από τον Γεράσιμο Μαρκορά με τίτλο «Ρήγας Φεραίος», δράμα, το οποίο μελοποιήθηκε από τον Ιωσήφ Λιμπεράλε, και το οποίο μετά την πρώτη παράστασή του απαγορεύθηκε από τον ΄Αγγλο Αρμοστή της Επτανήσου, διότι θεωρήθηκε αντιαυστριακό έργο.

3. Τρίτο θεατρικό έργο κατά τον 19ο αιώνα είναι του Δ. Καλαποθάκη, «Ρήγας Φεραίος. Δράμα εις πράξεις πέντε», Εν Αθήναις, Τύποις Γεώργιος Σταυριανός, 1880 (σσ. 81). Το έργο ήταν αφιερωμένο στον Ανδρέα Συγγρό. Ο συγγραφέας στην αρχή παραθέτει τα «Πρόσωπα του δράματος» και σημειώνει τον τόπο όπου λαμβάνουν χώρα οι πέντε πράξεις του δράματος:  «Η σκηνή υπόκειται, εν τη πρώτη και δευτέρα πράξει εν Βελεστίνω, εν τη τρίτη και τετάρτη εν Τεργέστη και εν τη πέμπτη εν Βελιγραδίω» (σελ. 4). Σημειώνουμε ότι  από τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης της Θεσσαλίας  το έργο παίχθηκε στο Βόλο στις 25 Μαρτίου 1884 και το 1895, στη Λάρισα το 1903 και 1906 στο Βόλο[15].

4. Ένα άλλο έργο κατά τα τέλη του 19ου αιώνα είναι του Αριστομένους Προβελεγγίου με τίτλο «Ο Ρήγας», Εκδότης Ι. Ν. Σιδέρης, Αθήναι 1888, (σσ. 77). Σύμφωνα με πληροφορίες, τις οποίες κατέγραψε ο Φώτης Βογιατζής[16] το έργο παίχθηκε στις πρώτες δεκαετίες στο Βελεστίνο, στο Βόλο, στην Καρδίτσα και στα Τρίκαλα.

5. Ο συγγραφέας Βασίλης Ρώτας έγραψε το 1936 την τραγωδία «Ρήγας Βελεστινλής»[17], που μετά δύο χρόνια το 1938 τυπώθηκε. Μάλιστα ήταν το πρώτο θεατρικό έργο που παίχθηκε με μεγάλη επιτυχία από την θεατρική ομάδα του Ρώτα στα βουνά. Επίσης παίχθηκε  από το 1939 και μετά Βελεστίνο, Βόλο, Τύρναβο και Καρδίτσα.

6. Ο Σπύρος Μελάς, της Ακαδημίας Αθηνών, δημοσίευσε περιοδικό «Θέατρο», τεύχ. 5, Σεπτ-Οκτ. 1962, το έργο «Ρήγας Βελεστινλής, ο Εθνομάρτυρας. Ιστορικό δράμα. Τρία μέρη, εννιά εικόνες», και πρωτοπαίχθηκε στο Εθνικό Θέατρο Αθηνών στις 20 Οκωβρίου 1962[18]. Το θεατρικό αυτό έργο περιέχεται επίσης στο βιβλίο του Σπύρου Μελά, Απαντα, Ιστορικό θέατρο. Το 1821 σε 14 έργα και σκέτς. Εκδοσις Μπίρη, Αθήνα 1971,  σελ. 7- 87. Προσθέτουμε ότι το έργο παίχθηκε  στο Λύκειο Μολάων Λακωνίας από μαθητές του τον Μάρτιο του 1970, (πληροφορία κ. Λευτέρη Κουσούλη).  

7. Ο συγγραφέας Δημήτρης Χρονόπουλος έγραψε και κυκλοφόρησε σε βιβλίο το έργο με τίτλο «Ρήγας ο Πρωτομάρτυρας. Ιστορικό δράμα σε 10 εικόνες», Αθήνα, [1979][19], (σσ.69).

8. Ο Λυκειάρχης Σωτήριος Γεωργίου έγραψε το έργο «Ο μεγάλος γιός του Βελεστίνου-Ρήγας ο Φεραίος», χωρίς όμως να έχει τυπωθεί σε βιβλίο. Το έργο παίχθηκε στο Βόλο το 1981, στα Κανάλια το 1991[20] και στις 25 Μαρτίου 1993 στο Βελεστίνο[21], όταν ο συγγραφέας ήταν Λυκειάρχης στο Λύκειο Βελεστίνου.

9. Ο Βελεστινιώτης Γιώργος Γεωργαλιός έχει γράψει το θεατρικό έργο «Ρήγας», γραμμένο περίπου στα 1970, το οποίο όμως δεν έχει παιχθεί στη σκηνή. Το χειρόγραφο το εντόπισε ο Φώτης Βογιατζής[22]  και το συμπεριέλαβε ως παράρτημα στο σχετικό του βιβλίο για το θέατρο στο Βελεστίνο.

10. Ένα άλλο δημοσιευμένο σε βιβλίο έργο είναι του Τάκη Χρυσούλη με τίτλο «Ρήγας Βελεστινλής-Φεραίος», Εκδόσεις ΄΄Δωδώνη΄΄, Αθήνα-Γιάννινα, 1999, (σσ.70).

11. Πρόσφατα, τον Ιανουάριο του 2006, ο Δημήτριος Απ. Ρήτας, Φιλόλογος-συγγραφέας-στιχουργός, έγραψε το θεατρικό έργο «Ρήγας Βελεστινλής Θετταλός. Ιστορικό δράμα», (σσ. 30 σε μέγεθος σελίδας Α4) και το οποίο στάλθηκε από τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Καρδίτσας τον Ιανουάριο του 2006 με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στα Σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της Ελλάδος με σκοπό να βοηθήσει  τη διοργάνωση σχολικής γιορτής «επ' ευκαιρία του εορτασμού της 25ης Μαρτίου 1821»

12. Η εκ Βελεστίνου καταγόμενη εκπαιδευτικός Ουρανία Δ. Μπομπότη έγραγε το θεατρικό έργο «Ρήγας Βελεστινλής Θετταλός. Ο Επαναστάτης», το οποίο σε μία αρχική μορφή παίχθηκε σε Σχολεία των Χανίων. Μετά από την ενημέρωση της από τον υπογράφοντα σχετικά με τις νέες έρευνες για τα επαναστατικό έργο του Ρήγα, τη Χάρτας της Ελλάδος και τους άλλους χάρτες του, έγιναν στο κείμενο μερικές βελτιώσεις και είναι βασισμλενο σε ιστορικά στοιχεία για τον Ρήγα. Η Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα εκδίδει το έργο αυτό σε βιβλίο με σκοπό να υπάρχει ένα βοήθημα για τα Σχολεία, τα οποία  θα θέλανε οι μαθητές τους να ανεβάσουν στη σκηνή ένα ιστορικό θεατρικό έργο.  Η έκδοση αυτή εμπλουτίζεται με δέκα σχετικές με τα δρώμενα ακουαρέλες προσφορά του λόγιου φίλου, συγγραφέα και ζωγράφου εξ Αγχιάλου Μαγνησίας Γιώργο Διονυσίου, τον οποίο και θερμά ευχαριστούμε για τη συμβολή του αυτή.



[1] Ρήγα Βελεστινλή, Η Χάρτα της Ελλάδος, Βιέννη 1797, αυθεντική για πρώτη φορά επανέκδοση με την υποστήριξη της Ακαδημίας Αθηνών από την Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα,(επιμ. Δημ. Καραμπερόπουλςο), Αθήνα 1998, επανέκδοση Β΄, 2003.

[2] Ρήγα Βελεστινλή, Ο Ηθικός Τρίπους, Βιέννη 1797, στον οποίο περιέχονται «Τα Ολύμπια» και «Η Βοσκοπούλα των Αλπεων», επανέκδοση από την Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα, Αθήνα 2001, και στην εισαγωγή από τον επιμελητή της έκδοση Δη, Καραμπερόπουλο αποδεικνύεται η πατρότητα της μετάφρασης των «Ολυμπίων» από τον Ρήγα.

[3] Ιωάννου Ζαμπελίου Λευκαδίου, Τραγωδίαι, Κορφοί εκ της Τυπογραφίας της Κυβέρνησης, 1833. «Ρήγας Θεσσαλός. Τραγωδία Τετάρτη. Κορφοί εκ της τυπογραφίας της Κυβερνήσεως, 1833, σελ. 1-74.

[4] Έδος=έδρα, οικητήριον, άγαλμα και ο ναός.

[5] Θήκή προγόνων=οι τάφοι, μνήματα, τύμβοι προγόνων

[6] Γλυκερία Πρωτοπαπά-Μπουμπουλίδου, Περί το δραματικόν έργον του Ιω. Ζαμπελίου, (Επτά ανέκδοτοι επιστολαί), Σπουδαστήριον Βυζαντινής και Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθήναι 1964.

[7] Γλυκερία Πρωτοπαπά-Μπουμπουλίδου, Περί το δραματικόν έργον του Ιω. Ζαμπελίου, ό. π., σελ. 35-37.

[8] Κ. Θ. Δημαράς, «΄΄Ρήγας Θεσσαλός΄΄. Αθησαύριστη έκδοση της τραγωδίας του Ιωάννη Ζαμπελίου», Ο Ερανιστής, τόμ. 8, 1970, σελ. 1-9.

[9] Ο πλήρης τίτλος είναι  Τραγωδίαι Ιωάννου Ζαμπελίου Λευκαδίου. Εκδοσις Σεργίου Χ. Ραφτάνη, τόμος Πρώτος, Εν Ζακύνθω, Τυπογραφείον ο Παρνασσός, 1860, σελ. 215-289. Γλυκερία Πρωτοπαπά-Μπουμπουλίδου, Περί το δραματικόν έργον του Ιω. Ζαμπελίο,  ό. π.

[10] Βλ. Νίκος Βέης, «Το πρώτον νεοαθηναϊκόν θέατρον και αι σχετικαί προς τον Ρήγαν Φεραίον παραστάσεις αυτού», Νέα Εστία, τόμ. 24, 1938, σελ. 1516-1521.

[11] Το απόσπασμα παρατίθεται από τον Νίκο Βέη, ό.π.

[12] Νικόλαος Ι. Λάσκαρης, Ιστορία του Νεοελληνικού θεάτρου, τόμ. Β΄, έκδ. Οίκος Μ. Βασιλείου, Αθήναι 1939, 259-260.

[13]Ελληνική Σάλπιγξ ή Φωνή της Ελευθερίας τόμ. Α΄, τεύχος 3-4 (1 Ιουνίου 1840) σελ. 45-48. Αναφέρεται από Νικ. Λάσκαρη, Ιστορία του Νεοελληνικού θεάτρου, ό. π. σελ. 259-260 και Νίκο Βέη, «Το πρώτον νεοαθηναϊκόν θέατρον.», ό.π., σελ. 1598.

[14] Νίκος Βέης, ό.π., σελ. 1599,  Απ. Δασκαλάκης, Rhigas Velestinlis, σελ.. 222.

[15] Φώτης Βογιατζής, Το Θέατρο στο Βελεστίνο και οι θεατρικές παραστάσεις για τον Ρήγα Φεραίο στη Θεσσαλία (1881-1993), Πρόλογος Βάλτερ Πούχνερ, ΄Εκδοση Συλλόγου Βελεστινιωτών Αθηνών, Αθήνα-Βελεστίνο 1996, σελ. 82 κ. εξ.

[16] Φώτης Βογιατζής, Το Θέατρο στο Βελεστίνο., ό. π., σελ. 86-86

[17] Βασίλης Ρώτας, Θέατρο Α΄, ΄Ικαρος, Αθήνα 1964, σελ. 113-198.  Βασίλης Ρώτας, Θέατρο και Αντίσταση, Σύγχρονη εποχή, 1981, σελ. 60-61. Γεράσιμος Σταύρου, «Το θέατρο στην Ελεύθερη Ελλάδα», Επιθεώρηση Τέχνης, τεύχ. 87-88, 1962, σ. 379-385 (ιδιαίτερα σ. 379-382). Για τις θεατρικές παραστάσεις του έργου στη Θεσσαλία βλ. Φώτη Βογιατζής, Το Θέατρο., ό. π., σελ. 87-88.

[18] ΄Αλκης Θρύλος, «Ο θεατρικός Σπ. Μελάς», Νέα Εστία, τεύχ. 947, Χριστούγεννα 1966, σελ. 54-60 και ιδιαίτερα στις σελ. 59-60 με παρατηρήσεις για τη μη καλή απόδοση της προσωπικότητας του Ρήγα.

[19] Για την χρονολογία έκδοσης βλ. Ιούλιος Κέρπης, «Κοινωνικές και ιστορικές δομές του νεώτερου Ελληνισμού μέσα από θεατρικά έργα με πεδίο αναφοράς τη ζωή και τη δράση του Ρήγα Βελεστινλή», Υπέρεια, τόμ. 1, Πρακτικά Α΄ Διεθνούς συνεδρίου «Φεραί-Βελεστίνο-Ρήγας», Αθήνα 1990, σελ. 501-508.

[20] Σχετικά γράφθηκαν στη τοπική εφημερίδα του Βόλου «Η Θεσσαλία» στι 31 Μαρτίου 1991 και το κείμενο αναδημοσιεύεται από το Φώτη Βογιατζή, Το θέατρο στο Βελεστίνο., ό. π., σελ. 110.

[21] Βλ. Φώτη Βογιατζή, «Οι θεατρικές παραστάσεις για τον Ρήγα Φεραίο στη Θεσσαλία (1881-1993), Υπέρεια, τόμ. 2, Πρακτικά του Β΄ Διεθνούς Συνεδρίου «Φεραί-Βελεστίνο-Ρήγας», Αθήνα 1994, σελ. 545-561.

[22] Βλ. Φώτη Βογιατζή, Το Θέατρο στο Βελεστίνο και οι θεατρικές παραστάσεις για τον Ρήγα Φεραίο στη Θεσσαλία (1881-1993), Πρόλογος Βάλτερ Πούχνερ, ΄Εκδοση Συλλόγου Βελεστινιωτών Αθηνών, Αθήνα-Βελεστίνο 1996,  Παράρτημα Δεύτερο, σελ. 151-189.



 



Αρχή Σελίδας

 

Created by   2004