Επικοινωνία Εκτύπωση  

   
ΔΗΜ. ΚΑΡΑΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ
Οι Χάρτες Βλαχίας-Μολδαβίας του Ρήγα στο επαναστατικό του σχέδιο.
Πρώτη αυθεντική επανέκδοση - Νέα στοιχεία.
 
Φιλολογική Πρωτοχρονιά 2005
σελ. 179-182
 
Περισσότερα στο αρχείο PDF
  Ο Ρήγας Βελεστινλής κατά την επαναστατική του χρονιά του 1797 είχε εκδώσει στη Βιέννη τα σημαντικά του έργα: «Θούριος», «Νέα Πολιτική Δοιοίκησις» (το Σύνταγμά του), «Νέος Ανάχαρσις», «Ο Ηθικός Τρίπους», εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου και το «Στρατιωτικό Εγκόλπιο» το οποίο όμως κατασχέθηκε από την Αυστριακή Αστυνομία και δεν είδε το φως δημοσιότητας μετά την προδοσία του επαναστατικού σχεδίου του Ρήγα από ένα τυχάρπαστο Ελληνα έμπορο. Εκτός από τα βιβλία ο Ρήγας είχε παρουσιάσει κατά την ίδια αυτή χρονιά του 1797 σημαντικά χαρτογραφικά έργα, τη μεγαλειώδη σε δώδεκα φύλλα «Χάρτα της Ελλάδος» [1] και επί πλέον τους χάρτες της Βλαχίας και Μολδοβίας» [2].

Ο Χάρτης της Βλαχίας

  Ο χάρτης είναι τυπωμένος σε ένα φύλλο διαστάσεων 85Χ62 εκ. και στο άνω αριστερό μέρος φέρει τον τίτλο «Νέα Χάρτα της Βλαχίας και μέρους της Τρανσυλβανίας παρά του Ρήγα Βελεστινλή Θετταλού [3]. Εκδοθείσα χάριν των Ελλήνων και Φιλελλήνων. 1797. Εχαράχθη παρά του Φρανσουά Μήλλερ εν Βιέννη». Χαράκτης ήταν ο «Φρανσουά Μύλλερ», (Franz Muller, 1755-1816), ο οποίος ήταν και χαράκτης της Χάρτας της Ελλάδος. Στο άνω δεξιά μέρος ο Ρήγας έχει θέσει την προσωπογραφία του ηγεμόνα της Βλαχίας Αλεξάνδρου Υψηλάντη, που απεικονίζεται με την ηγεμονική αμφίεση και περιμετρικά αναγράφεται «Αμφοτέρους τρίς Αλέξανδρος Δάκας αμφιβέβηκεν Υψηλαντίδης [4] μειλίχιος ηγεμόνων», επισημαίνοντας ότι τρεις φορές ηγεμόνευσε ως ηγεμών της Βλαχίας 1774-1782, 1796-1797 και της Μολδαβίας 1787-1788.

  Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι παραστάσεις κάτω από την προσωπογραφία του ηγεμόνα, όπου εκτός των άλλων βρίσκονται δύο θυρεοί λοξά τοποθετημένοι, τα σύμβολα των ηγεμονιών Βλαχίας και Μολδαβίας [5], ο αετός με ανοιγμένες τις φτερούγες και η κεφαλή βοδιού. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι ο Ρήγας δεν έβαλε τους δύο θυρεούς σε όρθια θέση, όπως θα άρμοζε σε σύμβολα, αλλά τους έχει γερμένους, σα πεταμένους. 'Όπως επίσης κάτω από αυτούς τους θυρεούς ο Ρήγας έθεσε το ροπάλο του Ηρακλέους, που για πρώτη φορά εντοπίζεται. Δίνεται κατ' αυτόν τον τρόπο μία άλλη διάσταση στην έκδοση αυτών των χαρτών από τον Ρήγα, εντασσόμενοι πλέον στο επαναστατικό του σχέδιο. Γι' αυτό εξάλλου ο χάρτης της Βλαχίας είναι διαιρημένος σε «Τοπαρχίες» [6].

  Πρωτότυπα αντίτυπα της Χάρτας της Βλαχίας του Ρήγα βρίσκεται στη Βιβλιοθήκη της Χίου [7] και στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Βιέννης [8]. Εντύπωση πάντως προκαλεί το γεγονός ότι ελάχιστα αντίτυπα έχουν διασωθεί, ενώ από τη δωδεκάφυλλη Χάρτα της Ελλάδος έχουν μέχρι σήμερα εντοπισθεί τριάντα τέσσερα αντίτυπα [9].

Ο Χάρτης της Μολδαβίας

  Ο χάρτης αυτός έχει τον τίτλο «Γενική Χάρτα της Μολδοβίας και μέροςυ των γειτνιαζουσών αυτή επαρχιών [10]. Παρά Ρήγα Βελεστινλή Θετταλού εκδοθείσα χάριν των Ελλήνων και Φιλελλήνων. 1797» και κάτω αριστερά στο περιθώριο αναγράφεται ότι «Εχαράχθη παρά του Φρανσουά Μήλλερ εν Βιέννη». Ο Χάρτης έχει διαστάσεις 82Χ63 εκ. και στο άνω δεξιό μέρος έχει τεθεί η προσωπογραφία του ηγεμόνα Αλεξάνδρου Καλλιμάχη, (1795-1799), με ηγεμονική αμφίεση και όλα τα σύμβολα της εξουσίας του και στον οποίο αφιερώνεται η Χάρτα της Μολδοβίας. Ο Ρήγας θέτει κυκλικά της εικόνας του ηγεμόνα ένα επίγραμμα σε αρχαία διατύπωση «Ηπιον ωδ' όρ' Αλέξανδρον, βυζάντιον έρνος φράδμονα Καλλιμάχην, κραντορα Μολδοβίης» [11], και συνιστά στον αναγνώστη να δώσει σημασία στον ήπιο, συνετό ηγεμόνα της Μολδαβίας, ο οποίος είναι βλαστός του Βυζαντίου. Το επίγραμμα είναι σε αρχαία διατύπωση, δείγμα κι' αυτό του επιπέδου μόρφωσης του Ρήγα. Βέβαια έχει υποστηριχθεί ότι ο Ρήγας δεν θα ήταν δυνατόν να γράφει τέτοια επιγράμματα και ότι από κάποιον άλλον είναι γραμμένα. Όμως στη σχετική εργασία μας για τα «Ολύμπια» του Μεταστάσιο, αποδεικνύουμε ότι ο Ρήγας ήταν ο μεταφραστής και επίσης ο δημιουργός των χορικών σε αρχαία διάλεκτο [12].

  Επίσης βάζει και ορισμένες παραστάσεις μεταξύ των οποίων στο μέσον έχει τοποθετήσει γερμένο το θυρεό με την κεφαλή βοδιού, συμβόλου της Μολδαβίας. Και πάλι παρατηρούμε ότι ο Ρήγας αντί να θέσει το σύμβολο της Μολδαβίας όρθιο, όπως θα έπρεπε, το έχει λοξά τοποθετημένο. Ενδιαφέρον πάλι παρουσιάζει ότι κάτωθεν του θυρεού ο Ρήγας έχει βάλει το ρόπαλο του Ηρακλέους [13], που και εδώ για πρώτη φορά εντοπίζεται κατά τις πρόσφατες έρευνές μας.

Ταύτιση κειμένου του Ρήγα με την Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία

  Σχετικά με το κείμενο «Προς τω Τύρα όπου η Οφιούσα, Πλίν. Βιβλ. δ.» [14], που αναγράφει ο Ρήγας στο ανοιχτό βιβλίο της παράστασης στη Χάρτα της Μολδαβίας, έχουμε τη χαρά να παρουσιάσουμε την ταύτιση, που έχουμε κάνει με την ευκαιρία της επανέκδοσής της. Είχαμε αρχικά την αίσθηση ότι ο Ρήγας πιθανόν από άλλη πηγή και όχι από βιβλίο του Πλίνιου θα έλαβε το κείμενο αυτό και το έβαλε στην παράσταση της χάρτας της Μολδαβίας. Την άποψή μας αυτή την στηρίζαμε στο γεγονός ότι στη Χάρτας της Ελλάδος, στο φύλλο πέντε, μεταξύ Αττικής, Κέας, 'Ανδρου και νοτίου Ευβοίας ο Ρήγας μνημονεύει τον Πλίνιο στη φράση «Αιξ περί ης γράφει ο Πλίνιος», αλλά όπως έχουμε δείξει στην έρευνά μας, η αναφορά στον Πλίνιο υπήρχε στον πρότυπο χάρτη του Delisle, τον οποίο χρησιμοποίησε ο Ρήγας για τη Χάρτα του [15]. 'Εχοντας ακόμη υπ' όψιν ότι ο Ρήγας μελετούσε τη Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία των Diderot και D' Alambert, όπως έχουμε αποδείξει στην έρευνά μας για το βιβλίο του Φυσικής απάνθισμα [16], Βιέννη 1790, στραφήκαμε στην αναζήτηση του κειμένου αυτού σε κάποιο λήμμα της Γαλλικής Εγκυκλοπαιδείας [17]. Ετσι αναζητήσαμε στα λήμματα «Τύρας» και «Οφιούσα», που ο Ρήγας μνημονεύει στο κείμενό του. Πράγματι στο λήμμα «Τύρας» εντοπίσαμε τη σχετική φράση,

  «Sur le bord de ce fleuve (Tyra), il y avoit une ville de meme nom, apelle auparavant Ophiusa, selon Pline, liv. IV , ch. XII»,

η οποία μας δείχνει ότι από αυτό το λήμμα πήρε ο Ρήγας την πληροφορία και την έβαλε στο ανοιχτό βιβλίο. Κατ' αυτόν τον τρόπο με την έρευνά μας αποδεικνύεται ότι ο Ρήγας Βελεστινλής για μία ακόμη φορά χρησιμοποιούσε τη Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία των Diderot και D' Alambert στην ακμή της επαναστατικής του δράσης, κατά την εποχή της προετοιμασίας και έκδοσης των έργων του στις χρονιές 1796-1797.

Το ρόπαλο του Ηρακλέους

  Η παρουσία του "ροπάλου του Ηρακλέους" [18] στους χάρτες Βλαχίας και Μολδαβίας, που αναφέρθηκε παραπάνω, δίνει λαβή να γράψουμε αφ' ενός για τη σημασία του και αφ' ετέρου σε ποια άλλα έργα του Ρήγα εντοπίζεται και τούτο διότι το "ρόπαλο του Ηρακλέους" αποτελεί σημαντικό στοιχείο στην επαναστατική του σκέψη. Το βρίσκουμε πρώτα-πρώτα στον τίτλο της Χάρτας της Ελλάδος στην πάλη του Ηρακλή με τη Αμαζόνα. Θεωρούμε ότι είναι σημαντική για το μήνυμά της η παράσταση του γυμνόποδα Ηρακλή με το ξύλινο ρόπαλο, σύμβολο της ελληνικής πνευματικής δύναμης, που παλεύει με την έφιππο Αμαζόνα, της οποίας ο σιδερένιος διπλός πέλεκυς, σύμβολο της περσικής ασιατικής δύναμης, δηλ. της δύναμης των αρμάτων, της ύλης, είναι τσακισμένος. Ο Ρήγας με τους συμβολισμούς του αυτούς προσφέρει μήνυμα αισιοδοξίας στους σκλαβωμένους, πως στον αγώνα της επανάστασης θα νικήσει, τελικά, η ελληνική ηθική δύναμη, αν πορευτούν με τις αρετές του Ηρακλή: αποφασιστικότητα, αφοσίωση στα ιδεώδη, πίστη στο καθήκον, και υπεράσπιση του δικαίου.

  Τό "ρόπαλο του Ηρακλέους" έχει συμβολική δυναμική ανά τους αιώνες, ενώ αλλάζουν οι αντίπαλες δυνάμεις. Πρώτα ήταν η περσική με τον διπλό πέλεκυ και μετέπειτα η οθωμανική με την ημισέληνο. Ετσι, η ελληνική δύναμη, που συμβολίζεται με το ρόπαλο, αντιπαλαίει ανά τους αιώνες με τον βαρβαρισμό. Στη Χάρτα του, ο Ρήγας παραθέτει το ρόπαλο και τον πέλεκυ τσακισμένο στις ναυμαχίες Σαλαμίνος και Μυκάλης και στις μάχες Μαραθώνος και Γραννικού ποταμού. Ακόμη μνημονεύει το ρόπαλο στα νομίσματα Λευκάδος, Θηβών, Κωνστάντζας, Μανγγάλιας, Νικοπόλεως, και Φθιώτιδος Θεσσαλίας. Επίσης, με το ροπαλο συμβολίζει, στην αρχή του πάνω περιθωρίου του δεκάτου φύλλου, την ελληνική πνευματική δύναμη, καταχωρίζοντας αλφαβητικά στη συνέχεια εκατόν δεκατέσσερα ονόματα μεγάλων ανθρώπων της αρχαιότητος, αρχίζοντας, μάλιστα με τον 'Αδμητο των Φερών, που έζησαν σε διάφορες εποχές από τον εντέκατο αιώνα π. Χ. μέχρι το πρώτο αιώνα μ.Χ. Θα ήθελε έτσι να δείξει στους σύγχρονούς του 'Ελληνες την πολύχρονη ιστορική πνευματική διαδρομή των προγόνων τους.

  Ο Ρήγας καταχωρίζει επί πλέον στο πρώτο φύλλο της Χάρτας του, την Επιπεδογραφία της Κωνσταντινουπόλεως, μια πολύ σημαντική αλληγορική παράσταση. Συγκεκριμένα, δίπλα στα έξι νομίσματα καί πάνω από την επιπεδογραφία του Σαραγίου, βρίσκεται ένα κοιμισμένο λιοντάρι, έχοντας στα πόδια του ένα ρόπαλο, ενώ στη ράχη του επικάθονται δύο κλαδιά, τα οποία είναι δεμένα στη βάση τους, έτσι ώστε το ένα έναντι του άλλου να ανέρχονται κυκλοειδώς και στην κορυφή τους να υποβαστάζουν το έμβλημα του Σουλτάνου, από όπου κρέμμαται ένας εγγεγραμμένος κύκλος με κεντρομόλα σύμβολα της δύναμής του: λόγχες, λάβαρα, λαβή από γιαταγάνι κ. ά.

  Με αυτήν τη συμβολική παράσταση στο πρώτο φύλλο της Χάρτας του, ο Ρήγας θα ήθελε να δείξει ότι το κοιμισμένο λιοντάρι- δηλαδή οι σκλαβωμένοι λαοί του Βαλκανικού χώρου- με το σάλπισμα του Θουρίου του και της επανάστασής του, θα ξύπναγαν και θα άρπαζαν τα όπλα, το ρόπαλο-σύμβολο της ελληνικής δύναμης- για να γκρεμίσουν τη σουλτανική εξουσία και να δημιουργήσουν τη Νέα Πολιτική Διοίκηση, τη δημοκρατική πολιτεία στον Βαλκανικό χώρο. Κατ' αυτόν τον τρόπο ο Ρήγας προσδίδει με την παράσταση αυτή διαχρονική σημασία στο ρόπαλο του Ηρακλέους, με το οποίο δεν χαρακτηρίζει μόνο την αρχαία ελληνική δύναμη, αλλά τη σημασία του την εκτείνει και μέχρι την εποχή του. Γι' αυτό εξ άλλου στη τρίχρωμη σημαία του κράτους του, που σημειώνει στο Σύνταγμά του, θέτει ως σύμβολο και το ρόπαλο του Ηρακλέους.

  Συμπέρασμα. Με την για πρώτη φορά επανέκδοση και τα συνοδεύοντα σχόλια των δύο χαρτών της Βλαχίας και της Μολδαβίας νέα σημαντικά στοιχεία προσφέρονται στην ιστορική έρευνα όπως:
1) Εντοπίσθηκε το «ρόπαλο του Ηρακλέους» στις παραστάσεις που ο Ρήγας παραθέτει στην άνω δεξιά θέση των χαρτών κάτω από τις προσωπογραφίες των ηγεμόνων της Βλαχίας και Μολδαβίας.

2) Ταυτίσθηκε το κείμενο «Προς τω Τύρα όπου η Οφιούσα, Πλιν. βιβλ. δ'» της Χάρτας της Μολδαβίας, το οποίο, όπως διαπιστώθηκε, ο Ρήγας έλαβε από τη Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία των Diderot και D' Alambert.

3) Αυθεντική επανέκδοση των χαρτών Βλαχίας και Μολδαβίας στο φυσικό μέγεθος όπως ο Ρήγας τις είχε εκδώσει και σύνταξη του ευρετηρίου των ονομάτων τους.

4) 'Ενταξη της έκδοσης των δύο αυτών χαρτών από τον Ρήγα στο επαναστατικό του σχέδιο. Σύμφωνα με αυτό οι χάρτες του, Χάρτα της Ελλάδος, Νέα Χάρτα της Βλαχίας και Γενική Χάρτα της Μολδαβίας, που ήσαν διαιρεμένοι σε Επαρχίες και Τοπαρχίες θα αποτελούσαν τους πολιτικούς χάρτες [19] του δημοκρατικού του κράτους, της «Ελληνικής Δημοκρατίας».

Στον Χάρτη της Βλαχίας του Ρήγα, Βιέννη 1797, η προσωπογραφία του Ηγεμόνα Αλεξάνδρου Υψηλάντη με τους πλαγιασμένους θυρεούς και το «ρόπαλο του Ηρακλέους», κάτω από αυτούς.

Η προσωπογραφία του Ηγεμόνα Αλεξάνδρου Καλλιμάχη στον χάρτη της Μολδαβίας, του Ρήγα, Βιέννη 1797, με τον θυρεό, σύμβολο της Μολδαβίας, λοξά τοποθετημένο και από κάτω το «ρόπαλο του Ηρακλέους». Δίπλα το ανοιχτό βιβλίο με τη ρήση από τον Πλίνιο, που όμως ταυτίσθηκε με κείμενο από την Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία.

-----------------------------------------

[1] Ρήγα Βελεστινλή, Χάρτα της Ελλάδος, Βιέννη 1796-1797, αυθεντική επανέκδοση και ευρετήριο με την υποστήριξη της Ακαδημίας Αθηνών από την Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα, επιμ. Δημ. Καραμπερόπουλου, Αθήνα 1998.

[2] Από την Επιστημονική Ετιαρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα πραγματοποιείται αυθεντική επανέκδοση των χαρτών Βλαχίας και Μολδαβίας με την προσθήκη Ευρετηρίου, Σχόλια και Επιμέλεια Δημ. Καραμπερόπουλου, Αθήνα 2004.

[3] Σε όλα τα έργα του ο Ρήγας χρησιμοποίησε ως όνομα του το «Ρήγας Βελεστινλής Θετταλός», στοιχείο που θα πρέπει πλέον να γίνει σεβαστό και να παύσει η αναγραφή των λογίων του 19ου αιώνος ως επωνύμου το «Φεραίος», καθώς επίσης και του ανιστόρητου τάχα πραγματικού ονόματος «Αντώνιος Κυριαζής». Βλ. Δημ. Καραμπερόπουλος, Ονομα και καταγωγή του Ρήγα Βελεστινλή, Αθήνα Β' έκδ. 2000.

[4] Διονύσιος Φωτεινός, Ιστορία της πάλαι Δακίας, τα νυν Τρανσυλβανίας, Βλαχίας και Μολδαυϊας. Εκ διαφόρων παλιών και νεωτέρων συγγραφέων συνερανεισθείσα, τόμ. Β', εν Βιέννη 1818, σελ. 352-356 και 378-379.

[5] Για τα σύμβολα των Ηγεμονιών βλ. Διον. Φωτεινού, Ιστορία της πάλαι Δακίας., .ό. π. , τόμ. Α', 1818, σελ.306.

[6] Τον όρο λαμβάνουμε από τη Χάρτα της Ελλάδος, Βιέννη 1797 και την πολιτική διαίρεση του κράτους του, της Νέα Πολιτικής Διοικήσεως, άρθρο 3. Ο Διον. Φωτεινός, Ιστορία της πάλαι Δακίας, τόμ. Γ, σελ. 185 κ. εξ., «Πολιτική διαίρεσις της Βλαχίας», αναγράφει τον όρο «θέματα» για τον αντίστοιχο τουρκικό «καδιλίκια» και υποδιαιρούνται σε «θεμάτια» πεδινά που ονομάζονται «πλάσαις» και σε ορεινά «πλάγια».

[7] Κ. 'Αμαντος, «Ρήγας Βελεστινλής», Ελληνικά, τόμ. 5, 1932, σελ.39-60

[8] Γεώργιος Λάϊος, «Οι χάρτες του Ρήγα. 'Ερευνα επί νέων πηγών», Δελτιον Ιστορικής Εθνολογικής Εταιρείας, τόμ. 14, 1960, σελ. 287.

[9] Γεώργιος Σχινάς, «Η "Χάρτα" του Ρήγα: Σωζόμενα αντίτυπα καταγραφή τους», Υπέρεια, τόμ. Γ', Πρακτικά Γ' Διεθνούς Συνεδρίου "Φεραί-Βελεστίνο-Ρήγα", Αθήνα 2002, σελ. 965-979.

[10]Ενδιαφέρον έχει να σημειώσουμε ότι ο Ρήγας χρησιμοποιεί τον όρο «Επαρχία».

[11] «Έρνος»=βλαστάρι, τέκνον, «φράδμων»=συνετός, «κράντωρ»=κυβερνήτης, βασιλεύς «κράντωρ ελευθερίας» επιγρ. Παυσ. 8.52, 3. Ο Ρήγας συνιστά στον αναγνώστη να δώσει σημασία στον ήπιο, συνετό ηγεμόνα της Μολδαβίας Αλέξανδρο Καλλιμάχη, ο οποίος είναι βλαστός του Βυζαντίου.

[12] Δημ. Καραμπερόπουλος, Ο Ρήγας μεταφραστής των Ολυμπίων του Μεταστάσιο, Αθήνα 2001, και Ρήγα Βελεστινλή, Ο Ηθικός Τρίπους, Βιέννη 1797, φωτομηχανιική επανέκδοση από την Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνο-Ρήγας, Αθήνα 2001.

[13] Μέχρι τώρα δεν έχουμε βρει μνεία για το ρόπαλο του Ηρακλέους στις παραστάσεις αυτές των Χαρτών Μολδαβίας και Βλαχίας και για πρώτη φορά σήμερα εντοπίζεται στις θέσεις αυτές, που προσφέρουν άλλη δυναμική στην εξήγηση της έκδοσης των χαρτών αυτών, διότι εντάσσονται πλέον στο επαναστατικό σχέδιο του Ρήγα.

[14] Για τη φράση αυτή βλ. Μαρίας Μαντουβάλου, Ο Ρήγας στα βήματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, έκδ. Επιστημονικής Εταιρείας Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα, Αθήνα 1996, σελ. 71-77, κεφάλαιο «Τύρας - Οφιούσα - Πλίνιος».

[15] Βλ. Δημ. Καραμπερόπουλος, «Η "Χάρτα της Ελλάδος" του Ρήγα. Τα πρότυπά της και νέα στοιχεία», στο Η Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή, έκδ. Επιστημονικής Εταιρείας Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα, Αθήνα 1998, σελ. 23.

[16] Δημ. Καραμπερόπουλος, «Ρήγα Βελεστινλή "Φυσικής απάνθισμα" και Γαλλική "Encyclopedie". Ταύτιση, για πρώτη φορά, ενός προτύπου», Υπέρεια, τόμ. 2, Πρακτικά Β' Διεθνούς Συνεδρίου «Φεραί-Βελεστίνο-Ρήγας», Αθήνα 1994, σελ. 585-598, και του ιδίου «Η Γαλλική "Encyclopedie" ένα πρότυπο του έργου του Ρήγα "Φυσικής απάνθισμα"», Ο Ερανιστής, τόμ. 21, 1997, σελ.95-128.

[17] Εκφράζονται ευχαριστίες στον κ. Γιάννη Καρά για την καλοσύνη να μας αποστείλει φωτοτυπία του λήμματος «Τύρας» από τη Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία του Diderot και D' Alambert, της οποίας αναστατική επανέκδοση απόκειται στη Βιβλιοθήκη του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

[18] Βλ. Λουκία Δρούλιας, «Η πολυσημία των συμβόλων καο το "ρόπαλον του Ηρακλέους" του Ρήγα», Ο Ερανιστής, τόμ. 21, 1997, σελ. 129-142. Δημ. Καραμπερόπουλος, «Το ρόπαλο του Ηρακλή. Το σύμβολο της επαναστατικής σκέψης του Ρήγα», Ιστορικά Θέματα, τεύχ.16, Μάρτιος 2003, σελ. 26-31.

[19] Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Johann Christian von Engel, ο Ρήγας ετοίμαζε λεπτομερείς χάρτες και για τις υπόλοιπες περιοχές του κράτους του της Βουλγαρίας και Σερβίας. Βλ. Γ. Λάϊος, «Οι χάρτες του Ρήγα. 'Ερευνα επί νέων πηγών», Δελτίο Ιστορικής Εθνολογικής Εταιρείας, τόμ. 14, 1960, 298.

  Αρχή Σελίδας


Created by   2004