Επικοινωνία Εκτύπωση  

   
ΔΗΜ. ΚΑΡΑΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ
Η Επαναστατική φυσιογνωμία του Ρήγα Βελεστινλή
 
Πρακτικά του Διεθνούς Συνεδρίου ΡΗΓΑΣ ΒΕΛΕΣΤΙΝΛΗΣ
200 χρόνια μετά (Βρυξέλλες 15-16 Μαϊου 1998) της Βελγικής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών
Βρυξέλλες 1999, σελ. 13-34 και σε ανάτυπο 30σ
Σε αρχείο PDF
 
  Ρήγας Βελεστινλής γεννήθηκε το 1757 στο Βελεστίνο Μαγνησίας από ντόπιους γονείς. Το βαπτιστικό του όνομα ήταν "Ρήγας", που συνειθιζόταν στο Πήλιο και στο Βελεστίνο, και ο ίδιος χρησιμοποίησε ως επώνυμο, κατά τη συνήθεια των λογίων της εποχής του, το "Βελεστινλής" [1] . Νέος με δίψα για μάθηση σπουδάζει στη Σχολή της Ζαγοράς, όπου μελετούσε και αρχαίους συγγραφείς, όπως διαπιστώνεται από αυτόγραφά του σε σχετικό βιβλίο, το οποίο τώρα απόκειται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος [2]. Στη γενέτειρά του θα άγγιξε τα λείψανα των Φερών, της αρχαίας πόλης του Αδμήτου και του Ιάσονα. Εκεί θα ένιωσε τη σημασία, που έχει στην αυτοσυνειδησία, η γνώση της ένδοξης ιστορίας των προγόνων. Ομως, στη γενέτειρά του, το Βελεστίνο, θα είχε επίσης και την τρομακτική εμπειρία της βαρβαρότητας της οθωμανικής εξουσίας, κάτι που χαρακτηριστικά περιγράφει σε υποσημείωση στο βιβλίο "Νεος Ανάχαρσις" [3]. Από το Βελεστίνο φεύγει σε ηλικία περίπου είκοσι ετών και πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη, όπου μαθαίνει ξένες γλώσσες και αυξάνει τις γνώσεις του καντά στους Φαναριώτες. Αργότερα, εγκαταστάθηκε στη Βλαχία [4], όπου υπήρχε κάποια ελευθερία και γειτνίαζε με την Ευρώπη.

  Σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση της επαναστατικής σκέψης του Ρήγα και τη σύλληψη του συγκεκριμένου επαναστατικού του σχεδίου θα διαδραμάτισαν, εκτός από τις μελέτες του, και το ότι βίωσε σημαντικά γεγονότα της εποχής του: τα Ορλωφικά, τον πόλεμο των «τριών Ιμπερίων» [5] (1787-1792) και τη νέα πολιτειακή κατάσταση με την Γαλλική Επανάσταση. Ωστόσο, οι πολύπλευρες πτυχές της προσωπικότητός του αποκαλύπτονται μετά από τη διεξοδική μελέτη των έργων του και του επαναστατικού του σχεδίου. Ετσι, διαπιστώνεται ότι ο Ρήγας Βελεστινλής είναι μια από τις σημαντικώτερες φυσιογνωμίες του Νεώτερου Ελληνισμού: Διδάσκαλος του Γένους, Επαναστάτης, Μάρτυρας, Πολιτικός νούς, Στρατιωτικός νούς, Εθνεγέρτης, Οραματιστής μιας δημοκρατικής πολιτείας του Βαλκανικού χώρου.

1. Διδάσκαλος του Γένους θεωρείται για τα εθνοδιαφωτιστικά του βιβλία που έγραψε και τύπωσε. Συγκεκριμένα, ο Ρήγας κάνει την εμφάνισή του στα ελληνικά γράμματα το 1790 με τα πρώτα του δύο βιβλία. Το «Σχολείον των ντελικάτων εραστών», θεωρείται ως το πρώτο βιβλίο από το νέο είδος λογοτεχνικού έργου, του μυθιστορήματος, στο ελληνικό χώρο. Μάλιστα, στο βιβλίο αυτό, από πολύ νωρίς, δείχνεται η πρωτοπόρα πολιτικοκοινωνική του θέση, διότι εναντιώνεται στους τίτλους ευγενείας, που τότε συνειθίζονταν. Χαρακτηριστικά γράφει ότι «η αληθινή ευγένεια είναι φυτεμένη εις το υποκείμενον του ανθρώπου και όχι εις τους ματαίους τίτλους των προπατόρων (καθώς μεγαλαυχούν μερικοί και υπεραίρονται, ωσάν να εκατέβηκαν από τα σύννεφα με το ζιμπίλι και άν τους παρατηρήσει κανείς, τους ευρίσκει ή τρελλούς ή μωρούς» [6].

  Την ίδια χρονιά, επίσης, τύπωσε το βιβλίο "Φυσικής απάνθισμα", όπου στον πρόλογό του, ακόμα, δίδει ένα δίδαγμα πως πρέπει να αποφεύγουμε την μεμψιμοιρία και να δουλεύουμε για την μόρφωση του λαού. Παρατηρεί χαρακτηριστικά ότι "Δεν ευχαριστήθην μόνον απλώς να θρηνήσω την κατάστασιν του γένους μου, αλλά και συνδρομήν να επιφέρω επάσχισα όσον το επ' εμέ, απανθίζοντας από τε της Γερμανικής και Γαλλικής γλώσσης τα ουσιωδέστερα της Φυσικής ιστορίας, τα οποία δια να γένουν πλέον εύληπτα, συνέπονται κατ' ερωταπόκρισιν διδασκάλου και μαθητού, έως εις ένα μέρος". Ο Ρήγας γράφει τη φυσική του σε "απλούν ύφος" [7] για να είναι κατανοητή από τον λαό και να καταπολεμήσει έτσι τις προλήψεις και δεισιδαιμονίες. Μεταφέρει, όπως έχουμε αποδείξει με τις έρευνές μας [8], στις σελίδες της φυσικής του την επιστημονική γνώση της γαλλικής Εγκυκλοπαιδείας (1751-1776) των Diderot και D' Alambert. Μάλιστα, κατόρθωσε τα επιστημονικά κείμενα να τα αποδίδει στα απλά ελληνικά με θαυμάσια ρέουσα γλώσσα και με γλαφυρότητα. Μάλιστα, τονίζει ακόμη στον πρόλογό του ότι στόχος του ήταν να καταλάβουν όλοι αυτά που γράφει και όχι να κάνει επίδειξη γνώσεων για μιά μικρή μειοψηφία μορφωμένων, οι οποίοι έγραφαν σε δυσκολονόητο αρχαϊκό ιδίωμα. Χαρακτηριστικά σημειώνει, "Οθεν αφορώντας ο σκοπός μου εις το να ωφελήσω το γένος μου, και όχι πρός επίδειξιν να επισωρεύσω λέξεις εις αυτό μου το απάνθισμα, έπρεπε να το εκθέσω με σαφήνειαν όσον το δυνατόν, οπού να το καταλάβουν όλοι, και να αποκτήσουν μίαν παραμικράν ιδέαν της ακαταλήπτου φυσικής". Στόχος του τελικός ήταν "να αναλάβη το πεπτωκός Ελληνικόν γένος" και να φθάσει στην προτέραν του θέση στην παιδεία και στην μόρφωση.

  Μάλιστα, όπως έχουμε δείξει σε σχετική μελέτη μας [9], με την φυσική του Ρήγα μεταφέρεται για πρώτη φορά σε έντυπο ελληνικό βιβλίο η επιστημονική γνώση της κυκλοφορίας του αίματος. Ας σημειωθεί ακόμη ότι ο Ρήγας συμβάλλει και στον πλουτισμό της ελληνικής γλώσσας, καταχωρίζοντας λέξεις και νέους όρους, οι οποίοι έκτοτε καθιερώνονται έκτοτε στο Ελληνικό λεξιλόγιο, όπως "ανεμόμετρον", "ηλεκτρόμετρον", "μαγνητισμός", "ηλεκτρόμετρον", "πνευμονική αρτηρία", "πνευμονική φλέβα", "αισθαντικός", "ωθηστικός", οριζοντικός" [10].

  Ο Ρήγας, τη σημαντική χρονιά, μάλιστα, που αρχίζει να εφαρμόζει το επαναστατικό του σχέδιο, το 1797, μεταφράζει και τυπώνει δύο θεατρικά έργα, γνωρίζοντας τον παιδευτικό ρόλο του θεάτρου στην πνευματική ανάπτυξη των Ελλήνων. Γι' αυτό εξάλλου στην Χάρτα της Ελλάδος, φύλλο επτά, παραθέτει και την εικόνα του αρχαίου θεάτρου.. Στα "Ολύμπια" του Μεταστάσιο απαριθμεί τα αθλήματα των Ολυμπιακών αγώνων της αρχαιότητας, όπου ωστόσο, προσθέτει και την πληροφορία ότι μερικά απο αυτά τα αθλήματα στην εποχή του διατηρούνται στην Θεσσαλία και σε όλην την Ελλάδα. Προφανής ο σκοπός του Ρήγα, να συνδέσει το παρόν με το ένδοξο παρελθόν, και να δημιουργήσει τα ανάλογα συναισθήματα στους αναγνώστες του, που θα είναι απαραίτητα στην αναπτυξη της επαναστατικής τους διάθεσης. Μάλιστα, βρίσκει ευκαιρία και με τα πιό έντονα τυπογραφικά στοιχεία τονίζει ιδιαίτερα τέσσερες φορές τη λέξη «Ελευθερία», φορτίζοντάς την με νόημα επανασταστικό. Επίσης, στο έργο του "Βοσκοπούλα των Αλπεων" του Μαρμοντέλ τονίζει στην αρχή του βιβλίο με έμφαση υπογραμμίζει τη ρήση «Ο ιερός της πατρίδος έρως εμφωλεύει εις την καρδίαν και η καρδία δεν γηράσκει ποτέ», θέλοντας έτσι να τονίσει την προς την πατρίδα αφοσίωση των Ελλήνων.

2. Επαναστάτης. Ο Ρήγας, ως πραγματικός ηγέτης και επαναστάτης έδωσε προτεραιότητα στην ψυχική προετοιμασία των σκλαβωμένων, ώστε να πάρουν τα όπλα και να επαναστατήσουν κατά της Οθωμανικής τυραννίας. Είθελε πρώτα να εξυψώσει το ηθικό τους και μετά να τους ωθήσει στον αγώνα της επανάστασης, όπου θα χρειαζόταν και τη ζωή τους ακόμη να θυσιάσουν. Προσπάθησε να δείξει στους συμπατριώτες του τη μεγάλη κληρονομιά, που είχαν από τους αρχαίους ΄Ελληνες, το μεγαλείο των ελληνικών πόλεων, την οικονομική και πολιτική τους δύναμη και την ανδρεία των προπατόρων τους.

  Ο Ρήγας, όπως διαπιστώνεται από τα έργα του και τα ανακριτικά έγγραφα, χρησιμοποιεί δύο σημαντικά μέσα επικοινωνίας: την εικόνα και την μουσική. Έτσι θα μπορούσε να περάσει στους σκλαβωμένους τα μηνύματα που είθελε και θα είχε όσο το δυνατόν καλλίτερα αποτελέσματα κατά την πραγματοποίηση του επαναστατικού του σχεδίου. Αναλυτικώτερα μπορούμε δούμε ότι χρησιμοποίησε,

Α) εποπτικό υλικό: Εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τέταρτος τόμος Νέος

Ανάχαρσις και Χάρτα της Ελλάδος.

Β) το τραγούδι: Θούριος και Ύμνος Πατριωτικός.

  Αποκαλυπτικά είναι τα όσα γράφει ο υπουργός Αστυνομίας της Αυστρίας για την επαναστατική μέθοδο και τακτική του Ρήγα: «Ως προπαρασκευαστικόν μέσον προς τον σκοπόν τούτον (δηλ. τον στρατιωτικό και επαναστατικό) συνέταξε και διέδωσεν ο Ρήγας σφόδρα επαναστατικόν τραγούδι, τον Θούριον ύμνον, ητοίμασε χάρτας της Ελλάδος και των γειτονικών χωρών, εκ των οποίων είς απετελείτο από 12 φύλλα. Ετύπωσε δε μέγα αριθμόν αντιτύπων, μετέφρασεν ελληνιστί το τέταρτον μέρος του βιβλίου Ανάχαρσις με πολιτικάς σημειώσεις και τον Ηθικόν Τρίπουν. Εξέδωκεν εθικόνας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, με παρατηρήσεις περί της ανδρείας του...με την πρόθεσιν να κάμη εις τους Έλληνας την αντίθεσιν μεταξύ της παλαιάς και της σημερινής καταστάσεως» [11].

  Ο Ρήγας, εφαρμόζοντας το συγκεκριμένο επαναστατικό του σχέδιο, τυπώνει, το 1797, σε ένα φύλλο, διαστάσεων 44.7 εκ.Χ 29 εκ., την εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου [12], που πλαισιώνεται από τις μορφές των τεσσάρων στρατηγών του, τον Αντίγονο, τον Σέλευκο, τον Κάσσαδρο και τον Πτολεμαίο. Επίσης, και από τέσσερες παραστάσεις, όπως τις μνημονεύει, από τα κατορθώματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου: «1. την θριαμβευτικήν είσοδό του εις την Βαβυλώνα, 2. Την φυγήν των Περσών εις τον Γρανικόν ποταμόν, 3. Την ήτταν του Δαρείου και 4. Την φαμιλίαν του νικημένου τούτου βασιλέως εις τους πόδας του Αλεξάνδρου». Μάλιστα, ο Ρήγας υπογραμμίζει ότι ο Μ. Αλέξανδρος «εχάλασε την αυτοκρατορίαν των Περσών εις την Ασίαν και Αφρικήν». Τα κείμενα εικόνα είναι στα ελληνικά και γαλλικά, ίσως για να διαβασθούν και από τους ξένους, τους φιλέλληνες, που γνώριζαν γαλλικά. Πρέπει να επισημανθεί το γεγονός ότι είναι το μόνο έργο, όπου ο Ρήγας γράφει εκτός από τα ελληνικά και σε άλλη γλώσσα.

  Ωστόσο, αξίζει να τονισθεί πως σε μιά εποχή θριάμβου του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, ο οποίος είχε καταλύσει και την Βενετική αυτοκρατορία, και όλοι τον υμνούσανε ως ελευθερωτή, ο Ρήγας δεν έγραψε υπέρ του ούτε μια λέξη ούτε ένα στίχο, όπως κάνανε άλλοι Έλληνες[13]. Αντίθετα, αυτήν την εποχή τύπωνε την εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου τονίζοντας την ανδρεία του και προσφέροντάς τον ως πρότυπο στους Ελληνες, για την πορεία της ελευθερώσεώς τους, που μόνοι τους θα την αποκτήσουν, χωρίς να προσβλέπουν στη βοήθεια των ξένων.

  Επίσης, μετέφρασε το μεγαλύτερο μέρος από τον τέταρτο τόμο Νέος Ανάχαρσις, έργο του Γάλλου συγγραφέως J. J. Barthelemy, (1716-1795), και τον εξέδωσε την ίδια χρονιά, το 1797. Την έκδοση εμπλούτησε με πολλές υποσημειώσεις και παρατηρήσεις, όπου τονίζει στους Ελληνες την αρχαία δόξα και την σημαντική καταγωγή τους. Αξίζει να αναφερθεί το πώς έκριναν οι ανακριτικές αρχές της Αυστρίας την αξία της ελληνικής αυτής έκδοσης, η οποία τόνιζε το πνεύμα της ελευθερίας των Ελλήνων. ΄Εγραφε, στις 29 Δεκεμβρίου 1797, ο υπουργός Αστυνομίας Pergen στον αυτοκράτορά του Φραγκίσκο:«Ο Νέος Ανάχαρσις εφαίνετο όλως διόλου κατάλληλος να δείξη εις το ελληνικόν έθνος, ποίον μέγεθος κατείχε άλλοτε η πατρίς του». Και ο υπουργός χαρακτηριστικά συνεχίζει για την σημασία του βιβλίου, που διάλεξε ο Ρήγας, για την αφύπνιση των σκλαβωμένων, γι' αυτό και απαγόρευσε μόνο την ελληνική μετάφραση και όχι τις εκδόσεις του βιβλίου στα γαλλικά και γερμανικά: «Αν και το βιβλίον ταξείδια του Αναχάρσιδος εις την γαλλικήν και εις την γερμανικήν μετάφρασιν δεν είναι απηγορευμένον, εν τούτοις άλλως έχει ως προς την ελληνικήν μετάφρασιν, η οποία φαίνεται ότι είναι προωρισμένη μόνον πρός τούτο, να εξεγείρη δηλαδή το πνεύμα της ελευθερίας εις τους Ελληνας. Δια τούτο έδωκα εντολήν εις την Αστυνομίαν να κατάσχουν όλα τα ήδη τυπωμένα ή ακόμη τυπούμενα μέρη του βιβλίου τούτου»[14].

  Ο Ρήγας καταφέρθηκε πρώτος στις κακοήθειες του Γερμανού φιλοσόφου Corneille de Pauw, ο οποίος στην «Ιστορία της Ελλάδος» (Recherches philosophiques sur les Grecs, Βερολίνο 1788) γράφει εναντίον των Ελλήνων της εποχής του Ρήγα και εναντιώνεται στην ωραιότητα των Τεμπών, αν και δεν είχε επισκεφθεί την Ελλάδα. Χαρακτηριστικά σημειώνει ο Ρήγας πως «Ο κυρ Πάβ πρέπει να έβγη απο το βόρειον φροντιστήριον του, να γίνη αυτόπτης της τοποθεσίας εκείνης των Τεμπών και τότε πειθόμενος θέλει ομολογήσει, ως ο Τότ, την υπεροχήν των από κάθε άλλην. Ει δέ και απιστή τους αυτόπτας και λογομαχή ισχυρογνωμών, είνε άδικος»[15].

  Ενα τρίτο σημαντικό εποπτικό μέσο για την προώθηση των σκοπών του ήταν ο σχεδιασμός και η έκδοση της Χάρτας της Ελλάδος[16]. Αποτελείται από δώδεκα φύλλα, τα οποία άν συνενωθούν στην αρμόζουσα θέση σχηματίζεται, τότε, ένας μεγάλος, για πρώτη φορά, χάρτης της Ελλάδος και του Βαλκανικού χώρου, διαστάσεων περίπου δύο επί δύο μέτρων. Η έκδοσή της εντυπωσίασε τους ειδικούς χαρτογράφους και τους μορφωμένους Ελληνες της Βιέννης και του Ελλαδικού χώρου. Μάλιστα, όπως και ο υπουργός της Αστυνομίας Pergen έγραφε προς τον αυτοκράτορα της Αυστρίας, ο Ρήγας με τη Χάρτα του είθελε να προπαρασκευάσει το επαναστατικόν του σχέδιον και να παραστήσει «το μεγαλείον της Ελλάδος»[17]. Την εμπλούτισε με τοπογραφικά διαγράμματα σημαντικών ιστορικών τόπων και γεγονότων της αρχαιότητος: της Ολυμπίας, της Σπάρτης, της Σαλαμίνος, των Αθηνών, των Δελφών, των Πλαταιών, των Θερμοπυλών. Αλλά όμως καταχωρίζει και το τοπογραφικό διάγραμμα της γενέτειράς του, του Βελεστίνου[18], όπου καταγράφει τις αρχαιότητες που είχε δεί και ψηλαφίσει στα νεανινικά του χρόνια. Προσφέρει ακόμη και ένα μήνυμα, πως ο καθένας θα πρέπει να αναδεικνύει τα ιστορικά στοιχεία του τόπου του[19].

  Μάλιστα, ο Ρήγας άρχισε την έκδοση της Χάρτας του με την επιπεδογραφία της Κωνσταντινουπόλεως, Βιέννη 1796, που αποτελεί το πρώτο φύλλο της, παραθέτοντας και έξι νομίσματα της. Τα τρία είναι της αρχαίας και τα τρία της βυζαντινής εποχής. θέλοντας ίσως έτσι να δείξει τη συνέχεια του Ελληνισμού. Ομως, ενδιαφέρον παρουσιάζει η παράσταση του κοιμισμένου λιονταρού, όπου στη ράχη του βρίσκονται τα σύμβολα της σουλτανικής εξουσίας, ενώ στα πόδια εναποτίθεται οριζόντια το ρόπαλο του Ηρακλέους. Με τη συμβολική αυτή παράσταση ο Ρήγας προσφέρει μήνυμα αισιοδοξίας στους σκλαβωμένους Ελληνες και τους άλλους λαούς των Βαλκανίων. Θέλει να πεί πως όταν ξυπνήσουν από την κατάσταση της σκλαβιάς και ενθουσιασθούν από το επαναστατικό του κήρυγμα, θα αρπάξουν τα αρματα-το ρόπαλο- και θα συντρίψουν την οθωμανική τυραννία, δημιουργώντας στη θέση της τη δημοκρατική πολιτεία, τη Νεά Πολιτική Διοίκηση.

  Για τη Χάρτα, χαρακτηριστικά είναι τα όσα σημειώνει ο ιστορικός του Ρήγα Λέανδρος Βρανούσης: «Μνημείο πραγματικό για την εποχή του το μεγαλόπνοο αυτό έργο του Ρήγα και άθλος εκδοτικός, έργο ακατάβλητης υπομονής και εργατικότητος, πολύχρονης μελέτης και καταπληκτικής πολυμαθείας, ερχόταν να δείξη παραστατικά την έκταση και την ακτινοβολία του αρχαίου και νέου Ελληνισμού, ν΄αναγράψη τις αρχαίες ελληνικές ονομασίες πλάϊ στα σημερινά ονόματα, να θυμίση όλα τα ιστορικά γεγονότα...και λείψανα της προγονικής δόξας, να διδάξη στον υπόδουλο Ελληνισμό "τι έχασε, τι έχει, τι του πρέπει". Πραγματική πατριδογνωστική εγκυκλοπαίδεια»[20].

  Για να πετύχει την μετάδοση του επαναστατικού μηνύματός του στους σκλαβωμένους και να τους εμψυχώσει στην απόφασή για επανάσταση, ο Ρήγας, εκτός από το εποπτικό υλικό, χρησιμοποίησε και τη μουσική. Συγκεκριμένα συνέθεσε τον παιάνα με τίτλο "Θούριος", που αρχίζει με τον στίχο "Ως πότε παλληκάρια". Ας σημειωθεί ότι η λέξη θούριος, που είναι από το ρήμα θρώσκω, σημαίνει ορμητικός, μαινόμενος, πολεμικός, δεν ήταν σε χρήση στην εποχή του και ο Ρήγας, την δανείζεται από τους Αττικούς ποιητές[21]. Εκτοτε, καταγράφεται στο νεοελληνικό λεξιλόγιο, γίνεται πλέον πασίγνωστος και συνώνυμος με την επανάσταση.

  Ο Θούριος είναι με απλά λόγια γραμμένος, για να είναι κατανοητός από τον λαό και δεν χρειάζονται υποσημειώσεις και επεξηγήσεις όπως άλλες συνθέσεις της εποχής του. Γρήγορα διαδόθηκε σε χειρόγραφη μορφή. Πέρασε βουνά και κάμπους, πολιτείες και χωριά στεριές και θάλασσες του Βαλκανικού χώρου εμψυχώνοντας τους σκλαβωμένους στον τιτάνιο του πολέμου αγώνα[22]. Ο Ρήγας τονίζει τη σημασία της ελευθερίας, ως πρώτιστου αγαθού του ανθρώπου, που είναι και πάνω από τη ζωή. Διακηρύσσει πως είναι προτιμώτερη μιάς ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή. Είναι η εμπειρία, μέχρι τότε που έγραφε τον Θούριο, των σαράντα χρόνων της ζωής του. Στους στίχους διεκτραγουδεί την θλιβερή κατάσταση των σκλαβωμένων, την αβεβαιότητα της ζωής και της περιουσίας από τις αυθαιρεσίας της οθωμανικής εξουσίας,

«ζωήν και πλούτον χάνουν, χωρίς καμμιά ΄φορμή»

(Θούριος, στίχ. 20).

  Ως πραγματικός επαναστάτης, ακόμη, προσπαθεί να συνενώσει τους λαούς των Βαλκανίων να αρπάξουν τα όπλα και να ριχθούν στον ιερό αγώνα της επανάστασης, εναντίον του κοινού τυράννου[23]. Γι΄αυτό διακηρύσσει,

«Βουλγάροι κι Αρβανίτες, Αρμένου και Ρωμιοί,

αράπηδες και άσπροι, με μιά κονή ορμή,

για την Ελευθερίαν να ζώσωμεν σπαθί

πως είμεθ΄αντριωμένοι, παντού να ξακουσθή»

(Θούριος, στιίχ. 45-48).

  Ακόμη, ο Ρήγας Βελεστινλής αναδεικνύεται ρεαλιστής επαναστάτης. Και για κάτι άλλο σημαντικό. Προετοίμασε το κίνημά του, για τη μεθοδευμένη επανάσταση των Ελλήνων και των άλλων Βαλκανικών λαών, να στηρίζεται στις ντόπιες δυνάμεις και όχι στη βοήθεια των δυνάμεων της "Ανατολής"και της "Δύσης"της εποχής του. Γνώριζε καλά ότι οι ξένες δυνάμεις θα εξυπηρετούσαν τα δικά τους συμφέροντα. Γι' αυτό και στα επαναστατικά του κείμενα, στην Επαναστατική Προκήρυξη, στον Θούριό του δεν απευθύνει έκκληση στις μεγάλες δυνάμεις για βοήθεια στη σχεδιαζόμενη επανάσταση. Πρωτόγνωρη τακτική, που για πρώτη φορά απαντιέται. Μέχρι τότε, οι σκλαβωμένοι προσβλέπανε στη βοήθεια των ξένων δυνάμεων για την αποτιναξη της τυραννίας. Η αντίληψη αυτή του Ρήγα θα ήταν, πιθανόν, αποτέλεσμα της ιστορικής γνώσης του και τις εμπειρίες του από τις πρόσφατες συνθήκες, μετά τον πόλεμο των «τριών ιμπερίων»: Σιστόβ, 4 Αυγούστου 1791 και Ιασίου, 9 Ιανουαρίου 1792, της Αυστρίας και Ρωσσίας μετά της Οθωμανικής Πύλης αντίστοιχα.

3. Πολιτικός νους. Ο Ρήγας Βελεστινλής αποδεικνύεται με το επαναστατικό του κείμενο «Νέα Πολιτική Διοίκησις» ότι ήταν και πολιτικός νούς. Πρώτα πρώτα συνέταξε κατά τον σχεδιασμό της επανάστασής του την Επαναστατική Προκήρυξη. Είναι κείμενο το οποίο θα διαμοίραζε και θα διακήρυχνε σε όλα τα έθνη το δίκαιον της επανάστασής του. Είναι μιά πολύ σωστή πολιτική ενέργεια, μεθοδευμένη κίνηση για να υποστηρίξει τα δίκαια του αγώνα των σκλαβωμένων. Στη συνέχεια είχε την πρόνοια να συντάξει σε μιά εποχή σκλαβιάς και τυραννίας το πρώτο Καταστατικό Πολιτειακό Χάρτη του Ελληνισμού με το όνομα «Νέα Πολιτική Διοίκησις», όπου περιέχονται τα Δίκαια του Ανθρώπου και το Σύνταγμα. Πίστευε ότι η αναρχία είναι μορφή τυραννία[24], γι΄αυτό και προσπάθησε να συντάξει τον καταστατικό χάρτη πριν από την έκρηξη της επανάστασής του, πρίν από την κάθοδό του στην Ελλάδα. Έτσι, οι επαναστατημένοι Ελληνες και οι άλλοι Βαλκανικοί λαοί θα είχαν έτοιμο ένα σχέδιο για να το ψηφίσουν και να κυβερνηθεί δημοκρατικά η νέα του πολιτεία, που θα αντικαταστούσε την οθωμανική τυραννία.

  Στή Νέα Πολιτική Διοίκηση του Ρήγα διακηρύσσονται η ισότητα των πολιτών έναντι των νόμων, η ατομική και εθνική ελευθερία, η ελευθερία έκφρασης των ιδεών, των θρησκευτικών πεποιθήσεων, των συγκεντρώσεων, η ελευθερία του τύπου, η ασφάλεια των πολιτών, το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, η κατάργηση της δουλείας, η αντίσταση στη βία και αδικία κ. ά. Ωστόσο, ο Ρήγας προσέθεσε και πολλά δικά του κέιμενα στο Γαλλικό Σύνταγμα του 1793, το οποίο μετέφρασε και είχε ως πρότυπο. Ενδεικτικά μνημονεύονται, η υποχρεωτική εκπαίδευση όχο μόνο των αγοριών αλλά και των κοριτσιών (Δίκαια του Ανθρώπου, άρθρο 22), διάταξη που για πρώτη φορά καταχωρίζεται σε Σύνταγμα, η στρατιωτική άσκηση των γυναικών, θεωρούμενος ίσως ως ο εισηγητής της ισότητας ανδρών και γυναικών στην εποχή του. Η προστασία των πολιτών από την τοκογλυφία, η υπεράσπιση της δημοκρατίας από εκείνους που την επιβουλεύονται κ. ά.

  Ο Ρήγας κατόρθωσε, ωστόσο, με το Σύνταγμά του να αποδώσει στα ελληνικά τους νέους νομικούς, πολιτικούς, οικονομικούς όρους που εισάγονταν με τη Νεα Πολιτική Διοίκηση και ακόμη να χρησιμοποιήσει λέξεις και όρους που για πρώτη φορά καταγράφονται στο ελληνικό λεξιλόγιο: "κοινωνική νομοθεσία", "πολιταρχία", "ψηφιστής", "επιθεωρητής", "ονοματίζω", "ονομάτισις", "ονοματισμός", "σιγουρότης", "εγκάλεσις", "Νομοδοτικόν[25] Σώμα", "πληρεξούσιος", "πληρεξουσιότης"[26].

  Το ενδιαφέρον του Ρήγα να συντάξει το Σύνταγμα για τους σκλαβωμένους, οι οποίοι θα επαναστατούσαν και θα δημιουργούσαν την νέα πολιτειακή πραγματικότητα, κατατάσσει το σχεδιαζόμενο κίνημα του στην κατηγορία της επανάστασης και όχι της εξέγερσης, όπου συνήθως δεν υπάρχει μέριμνα για την μελλοντική πορεία των εξεγερμένων.

4. Στρατιωτικός νούς. Ο Ρήγας γνώριζε ότι χωρίς την στρατιωτική επιτυχία της επανάστασής του δεν θα ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί η πτώση του οθωμανικού δεσποτισμού και δεν θα ήταν δυνατόν να αποκτηθεί η πολυπόθητος ελευθερία και η δημουργία της δημοκρατικής του πολιτείας. Γι΄αυτό το λόγο κατά τον σχεδιασμό και την προετοιμασία της επανάστασής του γνώριζε ότι Α) θα ήταν απαραίτητος η στρατιωτική εκπαίδευση των Ελλήνων και Β) θα πρέπει η έναρξη της επανάστασης να γίνει με προετοιμασία και επιτελικό σχεδιασμό.

Α). Ο Ρήγας γνώριζε ότι οι μόνοι εμπειροπόλεμοι πληθυσμοί του ελληνικού χώρου ήταν οι Μανιάτες και οι Σουλιώτες και οι διασπάρτοι κλεφταρματωλοί. Το μεγαλύτερο μερος ήταν απαίδευτο στην πολεμική τέχνη. Έτσι, δεν θα ήταν δυνατόν οι επαναστατημένοι πληθυσμοί των σκλαβωμένων να αντιπαλαίσουν στα εξασκημένα στρατεύματα του σουλτάνου, άν δεν εκπαιδεύονταν στην σύγχρονη πολεμική τέχνη. Γι΄αυτό το λόγο, είχε την πρόνοια, πρίν κατέβει στην Ελλάδα, να μεταφράζει ένα βασικό εγχειρίδιο στρατιωτικής τέχνης του γνωστού Αυστριακού στρατάρχη von Khevenhuller (1683-1744), το «Στρατιωτικόν Εγκόλιον». Θα ήταν βασικό εγχειρίδιο της εκπαίδευσης των επαναστατών στην πολεμική τέχνη. Επί πλέον η στρατιωτική εκπαίδευση, σύμφωνα με τις οδηγίες του διασήμου ευρωπαίου στρατηγού, θα επιδρούσε και ψυχολογικά στους σκλαβωμένους, που θα επαναστατούσαν. Θα τόνωνε το ηθικό τους, ότι στον πόλεμο, που θα άρχιζαν θα ήταν εξασκημένοι όπως και οι αντίπαλες στρατιωτικές δυνάμεις του σουλτάνου.

  Το πόσο προνοητικός και στρατιωτικός νούς αποδεικνύεται ο Ρήγας γι' αυτήν του την ενέργεια, επιβεβαιώνεται από το τί γράφει, στα 1806, ο Ανώνυμος ο ΄Ελλην στην «Ελληνική Νομαρχία» του για την ανάγκη έκδοσης βιβλίου με στρατιωτικούς κανόνες. Χαρακτηριστικά σημειώνει ότι «των αρμάτων η επιστήμη είναι διεξοδικωτάτη και χρειάζεται έν πόνημα όχι μικρόν περί αυτής, δια το οποίον οι νυν Έλληνεςμεγάλην χρείαν έχουσι. Και άμποτες κανένας φιλογενής να το κατορθώση, δια να μάθωσιν όλοι πόσον η τέχνη του πολέμου είναι μεγάλη»[27]. Και ο Ρήγας ήδη από το 1797, θέλοντας να ξεκινήσει την επανάστασή του, είχε την προνοητικότητα να μεταφράσει και να εκδώσει το βιβλίο της στρατιωτικής εκπαίδευσης των σκλαβωμένων επαναστατών στην πολεμική τέχνη.

Β). Σχετικά τώρα με τον στρατιωτικό σχεδιασμό της επανάστασής του, έχει σημασία να τονίσουμε αυτά που γράφουν τα ανακριτικά έγγραφα. Είχε προγραμματίσει την έκρηξη της επανάστασής του από τους τότε ένοπλους στρατιωτικούς ελληνικούς πληθυσμούς, τους Μανιώτες και τους Σουλιώτες. Συγκεκριμένα, μετά την κάθοδό του στην Ελλάδα θα κατευθυνόταν στη Μάνη, και θα προχωρούσε στην επανάσταση της Πελοποννήσου. Στη συνέχεια με την παράλληλη σταρατιωτική εκπαίδευση των επαναστατημένων Ελλήνων στην πολεμική τέχνη σύμφωνα με το «Στρατιωτικόν Εγκόλπιον», θα προχωρούσε πρός τους Σουλιώτες και σα σε τόξο θα συνέχιζε στις υπόλοιπες περιοχές της Ελλάδος και των άλλων Βαλκανικών λαών[28].

  Η επιτελική αυτή τακτική της επανάστασης του Ρήγα αποδείχθηκε σωστή με την επικράτηση, στη συνέχεια, της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Επικράτησε σην Πελοπόννησο, και όχι η αρχική έναρξή της στις παραδουνάβιες περιοχές, τις οποίες ο Ρήγας τις γνώριζε θαυμάσια, διότι εκεί ζούσε. Αλλο ένα στοιχείο, που δείχνει ότι είχε επιτελικές στρατιωτικές ικανότητες γι' αυτό και τονίζουμε ότι ο Ρήγας ήταν και στρατιωτικός νούς.

5. Μάρτυρας. Με την κατηγορία ότι είχε καταστρώσει επαναστατικό σχέδιο για την κατάλυση της οθωμανικής τυραννία και την απελευθέρωση της Ελλάδος και των άλλων Βαλκανικών λαών, ο Ρήγας οδηγήθηκε στη φυλακή. Με σίδερα στα πόδια και στα χέρια, όπως γράφουν τα σχετικά έγγραφα, και μαρτύρια έξι μηνών, χωρίς να δικασθεί από την Αυστριακή Δικαιοσύνη[29], γιατί δεν ήταν δυνατόν να στοιχειοθετηθεί κατηγορία αναντίον του Ρήγα παραδόθηκε από τους Αυστριακούς στον Τούρκο καϊμακάμη του Βελιγραδίου. Τέλος στραγγαλίσθηκε τον Ιούνιο του 1798 στον πύργο Νεμπόϊζα του Βελιγραδίου, που βρίσκεται δίπλα στον Δούναβη, μαζί άλλους επτά Συντρόφους του. Πιστός στό καθήκον για τα ιδανικά της ελευθερίας και των «Δικαίων του Ανθρώπου».

6. Εθνεγέρτης. Ο Ρήγας χαρακτηρίζεται εθνεγέρτης διότι με τον Θούριό του «Ως πότε παλληκάρια», τη Χάρτα του, το Σύνταγμά του συνέβαλε σημαντικά στην αφύπνιση των συνειδήσεων των σκλαβωμένων Ελλήνων, για την επανάσταση. Τόνωσε το ηθικό τους πωςμε τις δικές τους δυνάμεις θα αποκτήσουν την πολυπόθητη ελευθερία. Επί πλέον τους δίδαξε τον «τρόπον» με τον οποίο θα αποκτούσαν την ελευθερία, όπως χαρακτηριστικά γράφει ο στρατηγός Μακρυγιάννης στα 1836, «Μετα πολλούς αιώνας Ρήγας Βελεστινλής σπύρει τον σπόρον της ελευθερίας εις τους ΄Ελληνας και τους ενθαρρύνει οδηγών αυτούς τον τρόπον της απελευθερώσεως των. Οι Ελληνες ενθουσιασθέντες και ενθαρρυνθέντες από τους λόγους του Ρήγα έλαβον τα όπλα υπέρ της ελευθερίας»[30].

7. Οραματιστής μιας δημοκρατικής πολιτείας του Βαλκανικού χώρου. Ο Ρήγας Βελεστινλής με την επανάσταση, που ετοίμαζε, των σκλαβωμένων Ελλήνων και των άλλων Βαλκανικών λαών, στη θέση της δεσποτικής οθωμανικής εξουσίας, οραματιζόταν να εγκαθιδρυθεί η «Νέα Πολιτική Διοίκησις», η δημοκρατική του πολιτεία. Ολοι οι συνυπόδουλοι λαοί «χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και γλώσσης», όπως τονίζει στο δεύτερο άρθρο του Συντάγματός του, θα απαρτίσουν την αντιπροσωπευτική πολιτεία, που θα φέρει τον τίτλο «Ελληνική Δημοκρατία», το πολιτικό πρότυπο του πολιτισμού των κλασσικών χρόνων, μοναδικό στην ιστορία των αιώνων και στις παραδόσεις των λαών. Η δημοκρατία ήταν για τον Ρήγα ένα πανανθρώπινο ιδανικό με υπερεθνικές διαστάσεις.

  Ολοι οι κάτοικοι της νέας πολιτείας θα ήταν ίσοι έναντι του νόμου, θα επικρατούσε ανεξιθρησκεία και σεβασμός της γλώσσας του κάθε λαού[31], που θα συμμετείχε στην δημοκρατική πολιτεία, θα νέμονταν τα καλά της δημοκρατικής διακυβερνήσεως, με ασφάλεια της ζωής και της περιουσίας των κατοίκων της. Ενα όραμα, το οποίο στις μέρες μας, μετά από δύο αιώνες, πάει να γίνει πραγματικότητα.

  Συμπέρασμα

  Με την εργασία διαπιστώθηκε ότι ο Ρήγας Βελεστινλής ήταν μία πολύπλευρη προσωπικότητα και είχε καταστρώσει ένα συγκεκριμένο επαναστατικό σχέδιο για την εξέγερση των σκλαβωμένων Ελλήνων και των άλλων Βαλκανικών λαών με σκοπό την ελευθερία και τη δημιουργία μία δημοκρατικής πολιτείας. Πρώτα θέλησε να εξυψώσει το φρόνημα των σκλαβωμένων χρησιμοποιώντας την εικόνα και τη μουσική. Κατόρθωσε να αποφύγει την παρακολούθηση της Αυστριακής Αστυνομίας, όμως πριν περάσει τα σύνορά της, στην Τεργέστη, προδόθηκε από έναν τυχάρπαστο Έλληνα έμπορο. Είχε συλλάβει ένα συγκεκριμένο στρατιωτικό σχέδιο για την έναρξη και επέκταση της επανάστασής του. Και ακόμη προνόησε για την μετά την επανάσταση λειτουργία μιας δημοκρατικής πολιτείας στον Βαλκανικό χώρο, με την συνεργασία των λαών, που την απάρτιζαν. Συνοπτικά διαπιστώνεται ότι ο Ρήγας Βελεστινλής είναι μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του Ελληνικού και Βαλκανικού χώρου: Διδάσκαλος του Γένους, Επαναστάτης, Πολιτικός νούς, Στρατιωτικός νούς, Μάρτυρας, Εθνεγέρτης και Οραματιστής μιάς δημοκρατικής πολιτείας του Βαλκανικού χώρου.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Σχετικά με το όνομα και την κατάγωγή του Ρήγα Βελεστινλή βλ. Λέανδρου Βρανούση, Ρήγας, Βασική Βιβλιοθήκη, αρ. 10, Αθήνα [1954], σελ 266, υποσ. 1. Επίσης, Δημητρίου Καραμπερόπουλου, Όνομα και καταγωγή του Ρήγα Βελεστινλή, Β΄ έκδ. Επιστημονικής Εταιρείας Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα, Αθήνα 2000.

[2] Βλ. Λέανδρου Βρανούση, «Άγνωστα νεανικά χειρόγραφα του Ρήγα», Υπέρεια, τόμ. 2, Πρακτικά Β΄ Συνεδρίου "Φεραί-Βελεστίνο-Ρήγας",(Βελεστίνο 1992), Αθήνα 1994, σελ. 563-576.

[3] Βλ. "Νέος Ανάχαρσις", Βιέννη 1797, σελ. 133.

[4] Στο "Νέος Ανάχαρσις, σελ. 295, σε υποσημείωση γράφει ότι το 1788 βρισκόταν στό «Γγίργγιοβον» της Βλαχίας.

[5] Ο Ρήγας «τον ενεστώτα πόλεμον των τριών Ιμπερίων» μνημονεύει στην αφιέρωση του "Φυσικής απάνθιμα", Βιέννη 1790, σελ. γ΄.

[6] Ρήγα Βελεστινλή, Σχολείον των ντελικάτων εραστών, Βιέννη 1790, επανέκδοση Αθήνα 1971, επιμ. Π. Πίστας, σελ. 186.

[7] Το "απλούν ύφος" της φυσικής του Ρήγα ακολούθησαν στη συνέχεια και οι φυσικές του Κων. Κούμα, Κων. Βαρδαλάχου και Δημ. Δαρβάρεως (1812).

[8] Βλ. την ολοκληρωμένη μελέτη μας, Δημητρίου Καραμπερόπουλου, «Η Γαλλική "Encyclopedie"ένα πρότυπο του έργου του Ρήγα "Φυσικής απάνθισμα"», Ο Ερανιστής, τόμ. 21, 1997, σελ. 95-128.

[9] Βλ. Δημ. Καραμπερόπολου, «Ιατρικές του Ρήγα Βελεστινλή στό έργο του " Φυσικής Απάνθισμα"», Υπέρεια, τόμ. 1, Πρακτικά Α΄ Συνεδρίου "Φεραί-Βελεστίνο-Ρήγας" (Βελεστίνο1986), Αθήνα 1990, σελ. 457-499.

[10] Βλ. Δημ. Κραμπερόπουλου, «Η Γαλλική...», ό. π., σελ. 127. Μέχρι τώρα, δυστυχώς, δεν έχει γίνει διεξοδική μελέτη από ειδικούς, για να παρουσιασθεί ο αριθμός των νέων λέξεων, που έχουν εισαχθεί από τον Ρήγα Βελεστινλή στην ελληνική γλώσσα.

[11] Βλ. Κων. Αμαντου, Ανέκδοτα έγγραφα περί Ρήγα Βελεστινλή, Αθήνα 1930, φωτομηχανική έκδοση από την Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα, με την προσθήκη ευρετηρίου (επιμ. Δημ. Καραμπερόπουλου), Αθήνα 1997, σελ. 179-181.

[12] Πρόσφα, η Ιστορική Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1998, ανατύπωσε στο ίδιο μέγεθος την εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, από την πρωτότυπο έκδοση του Ρήγα, Βιέννη 1797.

[13] Βλ. του Αδαμαντίου Κοραή, ΄Ασμα Πολεμιστήριον, 1800, σελ. 11, φωτοανατύπωση του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών / Ε.Ι.Ε, Αθήνα 1983. Επίσης, Χριστοφόρου Περαιβού, ΄Υμνος εγκωμιαστικός παρ' όλης της Γραικίας προς τον αρχιστράτηγον Μποναπάρτε, Κέρκυρα 1798, φωτοανατύπωση του Κέντρου Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 1998.

[14] Βλ. Κων. Αμάντου, Ανέκδοτα έγγραφα..., ό.π., σελ. 33-35.

[15] Ρήγα Βελεστινλή, Νέος Ανάχαρσις, τόμος τέταρτος, Βιέννη 1797, υποσημείωση σελ. 149-151.

[16] Σχετικά βλ. Γεωργίου Λαϊου," Οι Χάρτες του Ρήγα. Έρευνα επί των πηγών", Δελτίον της Ιστορικής Εθνελογικής Εταιρείας, τόμ. 14, 1960, σελ. 231-312, και σε ανάτυπο. Δημ. Καραμπερόπουλου, "Η Χάρτα της Ελλάδος του Ρήγα. Τα πρότυπά της και νέα στοιχεία", στο Η Χάρτα του Ρήγα, επανέκδοση της Χάρτας από την Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα,(επιμ. Δημ. Καραμπερόπουλου) Αθήνα 1998, σελ. 13-90.

[17] Βλ. Κων. Αμαντου, Ανέκδοτα έγγραφα περί Ρήγα Βελεστινλή, σελ. 33.

[18] Βλ. Ευαγ. Κακαβογιάννη, «Η "Επιπεδογραφία της Φεράς" του Ρήγα Βελεστινλή από άποψη αρχααιολογική», Υπέρεια, τόμ. 1, Πρακτικά Α΄Συνεδρίου "Φεραί-Βελεστίνο-Ρήγας" (Βελεστίνο 1986), Αθήνα 1990, σελ. 423-449. Μάλιστα, υποστηρίζεται από τον συγγραφέα ότι ο Ρήγας θα πρέπει να θεωρείται ως ο πρώτος αρχαιολόγος του Νεώτερου Ελληνισμού.

[19] Ισως, για την καταγραφή των ιστορικών στοιχείων της γενέτειράς του, ο Ρήγας να ακολούθησε τις οδηγίες των συματριωτών του Δαν. Φιλιππίδη και Γρηγ. Κωνσταντά, οι οποίοι προτείνουν όπως οι «λογιώτατοι», ακολουθώντας το παράδειγμά τους, γράψουν τα σχετικά με την γενέτειρά τους, έτσι ώστε να αποκτηθεί «μιά χωρογραφία του τόπου μας, πράγμα αναγκαιότατο και ωφελιμώτατο εις όλους». Βλ. Δαν. Φιλιππίδη-Γρηγ. Κωνσταντα, Νεωτερική γεωγραφία, Βιέννη 1791, επανέκδοση με επιμέλεια Αικ. Κουμαριανού, Αθήνα 1971, σελ.102-103.

[20] Βλ. Λέανδρου Βρανούση, Ρήγας, Βασική Βιβλιοθήκη αρ. 10, Αθήνα [1954], σελ. 49.

[21] Βλ. Αισχύλου, Επτά επί Θήβας 42, Πέρσαι 73, Αγαμέμνων 112, Ευμενίδες 627. Σοφοκλέους, Αίας 212, 612. Αριστοφάνους, Ιππής 757, Βάτραχοι 1289.

[22] Συμβολή στην επέτειο των διακοσίων χρόνων ήταν και η έκδοση, Αθήνα 1997, από την Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα σε ψηφιακό δίσκο πέντε παραδοσιακών μουσικών παραλλαγών του Θουρίου, που ο καθηγητής της ελληνικής μουσικής π. Χρήστος Κυριακόπουλος παρουσιάζει με την χορωδία του "Βυζαντινή Κυψέλη", επισημαίνοντας ότι οι πέντε παραλλαγές δείχνουν την εξάπλωση του Θουρίου στον ελληνικό χώρο και την προσαρμογή του στα μουσικά ιδιώματα του κάθε τόπου.

[23] Στό ίδιο πνεύμα ο Ρήγας προσθέτει ένα παράδειγμα για τη συνεργασία των λαών, οι οποίοι θα απαρτίζουν το κράτος του: «Ο Βούλγαρος πρέπει να κινήται, όταν πάσχη ο Έλλην. Και τούτος πάλιν δι΄εκείνον και αμφότεροι δια τον Αλβανόν και Βλάχον», άρθρο 34 των Δικαίων του Ανθρώπου.

[24] «Γιατί κ' η αναρχία ομοιάζει την σκλαβιά», Θούριος στίχ. 27.

[25] Ο όρος απαντάται στη συνέχεια, όπως «δύω δυνάμεις θεωρούνται εν τη πολιτική διοικήσει, η Νομοδοτική και η Έφορος ή Εκτελεστική», στο βιβλίο Αδελφών Καπετανάκη, Εισαγωγή γενική της Γεωγραφίας, Βιέννη 1816, τόμ. Β΄., σελ. 335.

[26] Πρβλ. Στεφ, Κουμανούδη, Συναγωγή νέων λέξεων, Αθήνα 1900, επανατύπωση 1980. Βλ. επίσης, το σχόλιο της υποσημειώσεως αρ. 5, για τους νέους όρους, που ο Ρήγας εισάγει στην ελληνική γλώσσα.

[27] Ανωνύμου του Ελληνος, Ελληνική Νομαρχία, ήτοι λόγος περί Ελευθερίας, Εν Ιταλία 1806, και το παράθεμα από την έκδοση "Κάλβος", Αθήνα 1968, σελ. 34.

[28]Η «Εκθεσις της Αστυνομικής Διευθύνσεως περί της γενομένης ανακρίσεως των φυλακισθέντων Ελλήνων» προς το υπουργείον Αστυνομίας και προς τον αυτοκράτορα της Αυστρίας σχετικά αναφέρει ότι «Ο Ρήγας Βελεστινλής...ανέλαβε το ταξείδι του μόνον με την πρόθεσιν να πραγματοποιήση επανάστασιν δια του σχεδίου του, το οποίον συνίστατο εις την απόφασιν να μεταβή εις Μορέαν προς τους εκεί ανταρτικούς Έλληνας Μανιάτας, να κερδίση την εμπιστοσύνην των, τη βοηθεία των να ελευθερώση την χερσόνησον της Πελοποννήσου, τους Μανιάτας να ενώση με άλλους επαναστάτας Ελληνας, τους Κακοσουλιώτας λεγομένους, με τας ηνωμένας αυτάς δυνάμεις να προχωρήση περαιτέρω προς ανατολάς και έπειτα να ελευθερώση τα τουρκικάς επαρχίας Μακεδονίαν, Αλβανίαν και κυρίως Ελλάδα, και τας άλλας επαρχίας δια της γενικής επαναστάσεως τοσούτω ευκολώτερον, καθόσον κατά την γνώμην του όλοι οι Ελληνες ήσαν ωπλισμένοι, με τρόφιμα εφωδιασμένοι και θα ήτο εύκολο να έχουν χρήματα από πλούσια μοναστήρια». Βλ. Κων. Αμάντου, Ανέκδοτα έγγραφα περί Ρήγα Βελεστινλή, Αθήνα 1930, επανατύπωση, Αθήνα 1997, σελ, 155. Παρόμοια και στη σελ. 179. Επίσης, βλ. Αιμ. Λεγράνδ-Σπ. Λάμπρου, Ανέκδοτα έγγραφα περί Ρήγα Βελεστινλή και των συν αυτώ μαρτυρησάντων, Αθήνησιν 1891, φωτομηχανική έκδοση από την Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα, με την προσθήκη ευρετηρίου (επιμ. Δημ. Καραμπερόπουλου), Αθήνα 1996, σελ. 11 και 71.

[29] Δεν ήταν δυνατόν να στοιχειοθετηθεί κατηγορία εναντίον του Ρήγα μια και οι ενέργειές του δεν εστρέφοντο εναντίον της νομιμότητος του κράτους της Αυστρίας. Γι΄αυτό και καταβλήθηκε προσπάθεια από τον υπουργό της Αστυνομίας να μην δικασθεί από τα ποινικά δικαστήρια, γιατί ο Ρήγας και οι σύντροφοί του θα απαλλάσσονταν από τους δικαστές.

[30] Είναι λόγια του στρατηγού Μακρυγιάννη στον πίνακα που ζωγράφησε ο Παναγιώτης Ζωγράφου με οδηγίες του και τίτλο «Πτώσις της Κωνσταντινουπόλεως».

[31] Όπως χαρακτηριστικά παρατηρεί ο καθηγητής Νικόλαος Πανταζόπουλος «ο Ρήγας προχωρούσε πέρα από τις διακηρύξεις της Γαλλικής Επαναστάσεως, που αναγνωρίζει πολιτικά και ατομικά δικαιώματα στη μονάδα, τον πολίτη και όχι στην ομάδα δηλαδή στις μειονότητες. Γινόταν έτσι ο Πρόδρομος της Οικουμενικής Διακηρύξεως των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 1948, η οποία καθώς είναι γνωστό, αναγνωρίζει ανθρώπινα δικαιώματα με το ίδιο όπως ο Ρήγας πνεύμα σε μικρές ή μεγάλες ομάδες, όπως είναι οι Communities και Societies».Βλ. Νικ. Πανταζοπούλου, Μελετήματα για τον Ρήγα Βελεστινλή, έκδ. Επιστημονικής Εταιρείας Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα, Αθήνα 1994, σελ. 106.

  Αρχή Σελίδας

 

Created by   2004